بررسی تطبیقی جبران خسارت در اتلاف اموال مادی و معنوی در حقوق ایران و فرانسه

مسئولیت مدنی به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای حقوق خصوصی، همواره بر محور جبران خسارت زیان دیده استوار بوده است. در این میان، بحث خسارت معنوی که متضمن لطمه به حیثیت، آبرو، عواطف و سلامت روانی افراد است جایگاه ویژه ای در نظام های حقوقی مختلف یافته است. در حقوق ایران، با وجود پیش بینی جبران خسارت معنوی در قانون مسئولیت مدنی و اصل ۱۷۱ قانون اساسی، همچنان ابهامات و چالش های عملی در شناسایی، ارزیابی و شیوه های جبران آن وجود دارد. رویه قضایی ایران نیز به صورت تدریجی این نوع خسارت را به رسمیت شناخته، اما همچانان پراکندگی و نبود وحدت رویه از موانع مهم محسوب می شود. در مقابل، نظام حقوقی فرانسه با استناد به مواد ۱۲۴۰ و ۱۲۴۱ و توسعه یافته ترین دکترین و رویه قضایی در این زمینه، الگوی «اعاده کامل وضعیت زیان دیده» را پذیرفته و هم در زمینه خسارت های مادی و هم معنوی، مکانیزم های مالی و غیرمالی چون اعاده حیثیت، انتشار حکم یا عذرخواهی رسمی را اعمال می نماید. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، ضمن بررسی مبانی نظری و فقهی مسئولیت مدنی در ایران و تحلیل حقوق فرانسه، به نقاط اشتراک مانند لزوم جبران کامل زیان و نقاط افتراق همچون انعطاف پذیری رویه قضایی فرانسه در برابر محدودیت های قانونی ایران پرداخته است. در نهایت، پیشنهادهایی همچون تدوین مقررات صریح در خصوص خسارت معنوی، توسعه رویه قضایی منسجم، پذیرش شیوه های غیرمالی جبران خسارت و بهره گیری از نظر کارشناسان متخصص ارائه شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ارتقای نظام حقوقی ایران در این زمینه مستلزم الگوبرداری از تجربه موفق فرانسه و همسویی با استانداردهای بین المللی حمایت از حقوق شخصیت است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، خسارت معنوی ، جبران خسارت ، حقوق ایران ، حقوق فرانسه ، تحلیل تطبیقی