نقش آموزش علوم اجتماعی در مبارزه با بی تفاوتی اجتماعی در میان دانش آموزان

در دهه های اخیر، نظام های آموزشی با چالش هایی پیچیده و چندلایه در حوزه تربیت اجتماعی مواجه شده اند که یکی از برجسته ترین آن ها، گسترش پدیده «بی تفاوتی اجتماعی» در میان نسل نوجوان و جوان است. بی تفاوتی اجتماعی، به عنوان نوعی کناره گیری از مسائل جمعی، کاهش دغدغه نسبت به سرنوشت دیگران، سستی در مسئولیت پذیری و افول مشارکت مدنی، پدیده ای است که می تواند انسجام اجتماعی، سرمایه فرهنگی و ظرفیت کنش گری نسل آینده را تضعیف کند. این وضعیت، زنگ خطری جدی برای سلامت اجتماعی جوامع به شمار می رود، به ویژه در کشورهایی با ساختار جوان جمعیتی مانند ایران.در این میان، آموزش علوم اجتماعی در مدرسه، به عنوان بستری کلیدی برای رشد تفکر انتقادی، تحلیل ساختارهای اجتماعی و تقویت هویت شهروندی، نقش بنیادینی در مقابله با این پدیده دارد. هدف اصلی این مقاله، تحلیل نظری و انتقادی ظرفیت های آموزش علوم اجتماعی در کاهش و پیشگیری از بی تفاوتی اجتماعی در میان دانش آموزان است. در این راستا، با بهره گیری از رویکردی میان رشته ای، نظریه های جامعه شناسی آموزشی (نظیر بوردیو، فریره، هابرماس) و مطالعات تربیتی، به بررسی عمیق مفاهیم، راهبردها و چالش های مرتبط پرداخته شده است.همچنین، محتوای کتاب های درسی علوم اجتماعی ایران در مقاطع ابتدایی و متوسطه مورد تحلیل انتقادی قرار گرفته و میزان توجه آن ها به مولفه های مشارکت، کنش اجتماعی، مسئولیت پذیری، عدالت خواهی و هویت جمعی بررسی شده است. نتایج نشان می دهد که اگرچه چارچوب برنامه درسی علوم اجتماعی در ظاهر حامل مضامین اجتماعی و مدنی است، اما در عمل، به دلیل غلبه رویکرد حافظه محور، فقدان فضای گفتگو و مشارکت واقعی در کلاس درس، و نبود پیوندهای ملموس با زندگی روزمره دانش آموزان، این اهداف به درستی محقق نمی شوند.در پایان مقاله، پیشنهادهایی برای بازنگری در محتوای درسی، روش های تدریس، تربیت معلمان و سیاست گذاری های کلان آموزشی با هدف توانمندسازی دانش آموزان در مقام شهروندانی فعال، دغدغه مند و مسئول، ارائه شده است.