آنالیز آسیب پذیری آبخوان دشت آذرشهر در برابر آلودگی

ارزیابی آسیب پذیری آبخوان ها در برابر انتقال آلاینده ها یکی از مسائل کلیدی در راستای مدیریت پایدار و فعال منابع آب زیرزمینی به شمار می رود. اهمیت این موضوع از آن جهت است که آب زیرزمینی به عنوان منبعی حیاتی برای تامین نیازهای شرب، کشاورزی و صنعتی، همواره در معرض تهدید ناشی از ورود آلاینده های سطحی و زیرسطحی قرار دارد. در این راستا، استفاده از مدل های ارزیابی آسیب پذیری، به ویژه چارچوب DRASTIC به عنوان یکی از پرکاربردترین و پذیرفته شده ترین روش ها در سطح جهانی، رویکردی موثر برای تحلیل و پهنه بندی مناطق آسیب پذیر ارائه می دهد. این مدل با ترکیب لایه های اطلاعاتی شامل عمق سطح ایستابی، میزان تغذیه، آبخوان، نوع خاک، شرایط توپوگرافی، ویژگی های منطقه غیر اشباع و هدایت هیدرولیکی امکان برآورد شاخص آسیب پذیری و مقایسه مکانی در مقیاس منطقه ای را فراهم می سازد. همچنین، به کارگیری این روش به کاهش تاثیر قضاوت های کارشناسی، ارتقای دقت تحلیل ها و درک بهتر از عدم قطعیت های موجود کمک می کند. در این پژوهش، آبخوان دشت آذرشهر به عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب شده است که با توجه به فعالیت غالب کشاورزی و حساسیت منابع آب زیرزمینی، اهمیت ویژه ای در مدیریت پایدار منابع آب دارد. نتایج تحلیل ها نشان داد که نواحی مجاور رودخانه ها و بخش های مرکزی و جنوب شرقی دشت دارای بیشترین آسیب پذیری هستند، در حالی که بخش های شمالی و غربی دشت آسیب پذیری کمتری دارند. صحت سنجی مدل با داده های غلظت نیترات در نمونه های چاه ها انجام شد و شاخص همبستگی (CI=۶۸) نشان دهنده انطباق مناسب بین نقشه آسیب پذیری و پراکنش آلاینده ها بود. این یافته ها تاکید می کنند که مدل DRASTIC ابزاری کارآمد برای شناسایی نواحی پرخطر و پشتیبانی از تصمیم گیری مدیریتی در راستای حفاظت و مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی دشت آذرشهر است.

کلیدواژه ها:

آبخوان ، آسیب پذیری ، آلودگی ، DRASTIC ، نیترات