بازاندیشی مفهوم شاگردپروری در عصر هوش مصنوعی؛ چالش ها و فرصت های تربیت در زیست بوم دیجیتال

این پژوهش با هدف تحلیل عمیق تاثیرات فناوری هوش مصنوعی بر الگوی سنتی شاگردپروری و شناسایی فرصت ها و چالش های تربیتی در عصر دیجیتال طراحی و اجرا شده است. روش تحقیق مورد استفاده در این مطالعه، کیفی از نوع تحلیل محتوای اسنادی است که با بررسی نظام مند ۳۵ منبع معتبر علمی در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ انجام پذیرفته است. نمونه گیری به روش هدفمند و با معیارهای دقیق علمی صورت گرفته و داده ها از طریق فیش برداری ساختاریافته گردآوری شده اند. تحلیل داده ها با استفاده از روش کدگذاری موضوعی و با بهره گیری از نرم افزارهای تخصصی تحلیل کیفی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که هوش مصنوعی از یکسو با ایجاد امکان یادگیری بر مبنای الگوهای شناختی فردی، افزایش دسترسی به منابع آموزشی پیشرفته و ارائه بازخوردهای هوشمند و لحظه ای، انقلابی در شیوه های شاگردپروری ایجاد کرده است. از سوی دیگر، این فناوری با چالش های عمیقی همراه بوده که مهم ترین آنها شامل: ۱) کاهش ۴۰ درصدی تعاملات عاطفی و چهره به چهره در محیط های آموزشی، ۲) تضعیف جایگاه استاد به عنوان الگوی اخلاقی و راهنمای معنوی، و ۳) خطر تبدیل فرآیند تربیت به سیستمی مکانیکی و فاقد عمق انسانی می شود. پژوهش حاضر با تاکید بر ضرورت حفظ تعادل در بهره گیری از فناوری های نوین، نتیجه می گیرد که کاربست هوش مصنوعی در شاگردپروری می بایست بر اساس الگویی تلفیقی صورت پذیرد که ضمن بهره گیری از مزایای بی بدیل فناوری های دیجیتال، اصالت رابطه انسانی استاد و شاگرد، ابعاد اخلاقی تربیت و جنبه های عاطفی-اجتماعی یادگیری را به عنوان ارکان اساسی نظام آموزشی حفظ نماید. این رویکرد می تواند تضمین کننده تحولی متوازن در نظام های آموزشی عصر دیجیتال باشد.

کلیدواژه ها:

شاگردپروری ، هوش مصنوعی ، تربیت دیجیتال ، اخلاق تربیتی ، یادگیری شخصی شده ، رابطه استاد-شاگرد