از پوشش تا خود سازی: واکاوی نقش حجاب در شکل دهی به هویت دینی و اجتماعی دانشجویان

حجاب و پوشش، به عنوان یکی از مهم ترین هنجارهای دینی، اجتماعی و فرهنگی در جوامع اسلامی، همواره موضوعی بنیادین در تبیین هویت فردی و جمعی به شمار رفته است. هدف پژوهش حاضر واکاوی نقش حجاب در شکل دهی به هویت دینی و اجتماعی دانشجویان بود. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و از روش نظریه داده بنیاد استفاده شده است. نمونه گیری هدفمند و نظری، و ابزار گرداوری داده های مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. تحلیل داده ها طی سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری گزینشی انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۸۰ نفر از دانشجویان دانشگاه یزد در سال تحصیلی ۱۳۹۸-۱۳۹۷ بودند. پدیده هسته ای پژوش «حجاب به مثابه خودسازی اجتماعی» به دست آمد. تحلیل داده ها نشان داد که حجاب در سطح خرد به خودسازی و در سطح کلان به بازسازی نظم اخلاقی و تعامل اجتماعی منجر می شود. در واقع، حجاب در این پژوهش نه به عنوان نماد سرکوب یا تحمیل، بلکه به مثابه کنشی آگاهانه، انتخابی ارزشی و ابزاری برای تحقق سبک زندگی معنوی، عزت مندانه و اخلاق مدار در جامعه تفسیر شده است. در شرایط کنونی جامعه که هجمه های فرهنگی، اقتصادی و رسانه ای ارزش های پوششی را تهدید می کند، تقویت آگاهی، نهادهای فرهنگی، و آموزش خانواده محور در این زمینه ضرورتی اساسی برای پایداری اجتماعی حجاب تلقی می شود.

کلیدواژه ها:

حجاب و عفاف ، خودسازی اجتماعی ، فرهنگ اسلامی ، روش کیفی ، دانشجویان دانشگاه یزد