بررسی هندسه و ارتباطات فضایی در مکتب اصفهان

این مقاله به بررسی تاثیر هندسه و چگونگی ارتباطات فضایی در مکتب اصفهان می پردازد. منظور از مکتب اصفهان، دوره ای درخشان از معماری ایرانی با اوج شکوفایی در عصر صفویه است. هدف اصلی پژوهش واکاوی چگونگی تجلی جهان بینی و نظام فکری حاکم بر این دوره در سازماندهی هندسی و فضایی بناهای شاخص آن است. این تحقیق با اتخاذ یک رویکرد ترکیبی (Mixed-Methods) به تحلیل دقیق سه نمونه بارز از معماری اصفهان شامل مسجد جامع عباسی، مسجد شیخ لطف الله و عالی قاپو در میدان نقش جهان می پردازد. روش شناسی پژوهش شامل دو بخش اصلی: تحلیل هندسی-کمی که به بررسی نظام های تناسباتی نظیر نسبت های ریشه ای و طلایی و الگوهای هندسی بنیادین و فراکتالی در پلان ها و تزئینات بناها می پردازد؛ و تحلیل ارتباطات فضایی (کیفی) که شامل بررسی توالی، فضایی سلسله مراتب، محورهای دید و نقش حیاتی نور در فضاسازی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، اسنادی شامل نقشه ها و تصاویر تاریخی و مشاهدات میدانی برای تحلیل های دقیق تر بدست آمده است. یافته های پژوهش نشان می دهند که هندسه در مکتب اصفهان فراتر از یک ابزار فنی به عنوان زبانی نمادین و معنادار برای بیان مفاهیم وحدت در کثرت نظم کیهانی و تجلی الهی عمل کرده است. معماران اصفهانی با کاربرد هوشمندانه نسبت های ریاضی و ترکیب اشکال هندسی، فضاهایی را خلق کرده اند که علاوه بر زیبایی بصری خیره کننده دارای عمق معنایی و فلسفی هستند؛ همچنین ارتباطات فضایی در این بناها با برنامه ریزی دقیق از طریق توالی هوشمندانه، فضاها کنترل ظریف نور و ایجاد محورهای دید هدفمند، تجربه ای پویا حسی و معنوی را برای بازدید کننده فراهم می آورد. این پژوهش در نهایت نتیجه می گیرد که در مکتب اصفهان، هندسه و فضاسازی به صورت ارگانیک و جدایی ناپذیر در هم تنیده اند و ریشه در یک جهان بینی منسجم فلسفی و عرفانی دارند که همین همگرایی و پیوستگی آن را به نمونه های بی بدیل و برجسته در تاریخ معماری جهان تبدیل کرده است. این مقاله، ضمن ارائه تحلیل های تازه به درک عمیق تر از جایگاه مکتب اصفهان در معماری اسلامی کمک می کند.

کلیدواژه ها:

مکتب ، اصفهان ، هندسه ارتباطات فضایی ، نسبتهای ، ریاضی ، معماری عصر صفویه