مقایسه سنت و عقل در مذاهب چهارگانه و شیعه

موضوع استنباط و اجتهاد حکم های اسلامی از نظر عالمان شیعه و اهل سنت در ظاهر تفاوتی نیست، اما با غور در منبع های اجتهادی آن ها به آشکار می شود که در این باره دو نظر از هم متفاوت وجود دارد و تحلیل موضوع های فقهی در کتاب های فریقین می بایست با توجه به این دو نظر انجام پذیرد. از جمله این ادله: قرآن مجید، سنت، اجماع و عقل بوده اند. عقل از قوای ادراکی انسان و یکی از منبع های چهارگانه استنباط حکم های شرعی در فقه شیعه است. سنت هم آنچه به زبان آورده اند، هم رفتارها، نوشته های معصوم از دلایل چهارگانه هستند که پس از قرآن دومین منبع اجتهاد شمرده می شود. هدف از این پژوهش مقایسه سنت و عقل در مذاهب چهارگانه و شیعه است. این پژوهش با استفاده از روش تحلیلی – توصیفی انجام شده و ابزار گردآوری اطلاعات کتاب های، مقالات، تارنماها بوده اند. ما در این پژوهش، بر تفاوت در منبع های فقهی مذاهب تمرکز کرده و دریافته ایم که: در فقه شیعه اختیاری برای وضع قانون از جانب مجتهد نیست تا بخواهد از منبع های دیگری به جز مواردی که ذکر شد و از راه حدس خود قانون وضع نماید؛ پس تا الان موضوعی از نظر موضوع های پیش آمده پیدا نشده و نخواهد شد، چرا که حکم های در ارتباط با این موضوع ها یا در «حکم های اولیه» فقه آمده و یا در «حکم های ثانویه» که آن هم از سنت و کتاب گرفته شده وجود دارد. پس تمام در منصوص هست و علاوه بر این نتیجه گرفته شده که عالمان اهل سنت موضوع ها اسلامی را به دو دسته تقسیم می کنند: موضوع ها «منصوص» و موضوع ها «غیر منصوص». حکم هایی را که در سنت و کتاب به صورت عموم یا خصوص آمده در دسته اول قرار می دهند و در دسته دوم حکم هایی که به عقیده آنان مطلقا از آن نام برده نشده است قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

مذهب شیعه ، مذاهب چهارگانه ، اجتهاد ، عقل ، سنت.