تکوین و تطبیق مفهوم تفکیک قوا در ایران از مشروطیت تا قانون اساسی جمهوری اسلامی

نظریه تفکیک قوا به عنوان یکی از اصول بنیادین حقوق عمومی با هدف جلوگیری از تمرکز قدرت و مقابله با استبداد شکل گرفت. این نظریه نخستین بار توسط مونتسکیو در غرب مطرح شد و سپس از طریق روشنفکرانی مانند مستشار الدوله و ملکم خان وارد اندیشه سیاسی ایران گردید. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای ورود و نحوه اجرای این نظریه در ایران را مورد بررسی قرار می دهد. یافته ها نشان می دهد که به دلیل فقدان پیشینه تاریخی در سنت های سیاسی ایران و برداشت های محدود برخی مراجع، تفکیک قوا در ایران به طور کامل تحقق نیافت و بیش از آنکه استقلال واقعی قوا را تضمین کند، صرفا ابزاری برای محدودسازی قدرت مطلقه حاکمان بود. وارداتی بودن این نظریه و اجرای ناقص آن موجب بروز اختلاف نظرها و چالش های مستمر در خصوص ماهیت تفکیک قوا شده است؛ به گونه ای که در قانون اساسی جمهوری اسلامی، ایران قوا مستقل شناخته شده اند، اما استقلال آنها به معنای تفکیک کامل نیست و این تفاوت مفهومی پیامدهای حقوقی قابل توجهی به همراه دارد.

کلیدواژه ها:

تفکیک قوا ، مشروطیت ، قانون اساسی ، جمهوری اسلامی ، ایران