بررسی محتوی اسانس گیاه جاشیر (Prangos ferulacea) در مراحل مختلف رشد در رویشگاههای طبیعی استان زنجان

جاشیر با نام علمی (Prangos ferulacea) گیاهی چندساله پایا و بومی مناطق کوهستانی غرب آسیا و ایران و متعلق به تیره چتریان می باشد که به دلیل داشتن خواص ضدالتهابی و ضد درد در معالجه بیماریهای گوارشی به کار می رود. همچنین به عنوان ماده ضدعفونی کننده طبیعی و حشره کش کاربرد داشته و دارای فعالیت آنتی اکسیدانی کننده قوی است. که صمغ، دانه، ریشه، برگ و اسانس آن در صنایع غذایی، دارویی و بهداشتی کاربرد داشته و پیکره رویشی آن در تغذیه دام ها کاربرد دارند. این پژوهش به منظور بررسی تاثیر مراحل مختلف رشد و شرایط اکولوژیک بر عملکرد اسانس گیاه جاشیر در استان زنجان اجرا شد. مطالعه به روش میدانی-آزمایشگاهی در سال های ۱۴۰۲-۱۴۰۱ انجام گرفت. طرح آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب بلوک های کامل تصادفی با دو فاکتور اصلی طراحی گردید. فاکتور اول منطقه در پنج سطح (شامل طارم، علیا، انگوران، ماهنشان، زنجانرود و خدابنده) و فاکتور دوم مرحله رشد در سه مرحله فنولوژیک (رویشی، گلدهی و بذردهی) و با چهار تکرار در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد مرحله گلدهی با میانگین بازده ۱.۴۲٪ در منطقه طارم علیا به عنوان بهینه ترین زمان برداشت شناخته می شود در حالی که مراحل رویشی (۰.۹۲-۰.۵۸٪) و بذردهی (۰.۵۲-۰.۸۵) بازده کمتری داشتند. عوامل محیطی مانند ارتفاع از سطح دریا، نوع خاک و شرایط اقلیمی تاثیر معنی داری بر عملکرد اسانس نشان دادند. این یافته می تواند مبنای علمی برای برنامه ریزی کشت صنعتی این گیاه دارویی ارزشمند و احیای مراتع مستعد در استان زنجان باشد.

کلیدواژه ها:

اسانس ، زنجان ، جاشیر ، عوامل اکولوژیک ، مراحل رشد