تبیین زیرمولفه های موضوعی تعزیه شهادت قنبر غلام خاص حضرت امیرالمومنین (ع)

ادبیات آیینی و به ویژه تعزیه به دلیل آن که به غیر از جنبه های ادبی حاوی مطالب هویت شیعی هستند، از اهمیتی بینارشته ای برخوردارند. در این میان عموما تعزیه ها درباره مصیبت کربلاست ولی در کنار این موارد، تعزیه هایی هم وجود دارد که درباره واقعه عاشورا نیست که شناخت آنها نیز می تواند در فهم درست تر تعزیه به صورت کلان یاری رسان باشد. هدف اصلی این جستار شناخت میزان به کارگیری زیرمولفه های موضوعی تعزیه در تعزیه های غیر کربلایی است. روش این جستار بدین صورت بوده که نخست تمام مواضعی که با زیرمولفه های موضوعی تعزیه همسانی داشتند استخراج و سپس تحلیل و واکاوی شده اند، باری یکی از این تعزیه ها تعزیه شهادت قنبر غلام خاص حضرت امیرالمومنین(ع) از سراینده ای ناشناس است که کمتر مورد توجه اهل فن قرار گرفته است این تعزیه کوتاه ۴۷۲ مصراعی روایتی است دلپذیر از شهادت مظلومانه قنبر به دستور حجاج یوسف ثقفی به گناه آن که او حاضر به ترک محبت اهل بیت نشد این تعزیه که از حیث روانی شعر، نسبت به عموم تعزیه ها از نضجی نسبی برخوردار است به دلیل سرعت نقل شاعر و روایت سروده شده چندان پردازش هنر نمایش ندارد در این پژوهش یازده زیرمولفه موضوعی تعزیه پس از ذکر موارد آن زیرمولفه ها تبیین و در نهایت تحلیل شده اند سه مورد از مهمترین نتایج کلی این جستار این است که اولا تعزیه های غیر عاشورایی نمی توانند تمامی زیرمولفه های موضوعی تعزیه را همپوشانی کنند و این به دلیل آن است که شخصیت محوری این دست تعزیه ها عموما شخصیتی غیر معصوم است که نمی تواند چندین زیرمولفه موضوعی را نمایندگی کند؛ ثانیا تعزیه های غیر کربلایی نظیر شهادت قنبر از آنجا که شکل اصیل تعزیه یعنی تعزیه های کربلایی نیستند معمولا تمامی زیرمولفه های موضوعی تعزیه را شامل نمی شوند؛ ثالثا تعزیه های غیر کربلایی بیشتر متکی بر هنر خلاق شاعر تعزیه سرا هستند تا روایات اصیل تاریخی از واقعه ای که در تاریخ و مشخصا. شیعی روی داده اند.

کلیدواژه ها:

امام علی (ع) ، تعزیه ، زیرمولفه موضوعی ، فناییان ، قنبر