تحلیل تطبیقی سیاست های حمایتی از کسب وکارهای فناورانه در کشورهای نوآور

در قرن بیست ویکم، فناوری نه تنها به عنوان عامل رشد اقتصادی، بلکه به عنوان محرک اصلی تحولات اجتماعی، فرهنگی، و صنعتی شناخته می شود. کسب وکارهای فناورانه که حاصل تلفیق نوآوری و تکنولوژی هستند، نقش کلیدی در بازآفرینی مدل های سنتی کسب وکار، ایجاد ارزش افزوده، و توسعه ایفا می کنند. این کسب وکارها، به ویژه در قالب استارتاپ های فناوری محور، به موتور محرکه نوآوری باز، اشتغال زایی خلاق و رقابت پذیری در سطح جهانی تبدیل شده اند. کشورهای نوآور، با درک اهمیت استراتژیک این نوع از کسب وکارها، سیاست ها و راهبردهای دقیقی را جهت تسهیل فرآیند نوآوری، تامین مالی ریسک پذیر، تسهیل قوانین مالکیت فکری، و ارتقای زیرساخت های فناورانه طراحی کرده اند. این سیاست ها نه تنها به رشد استارتاپ ها کمک کرده، بلکه نقش بسزایی در شکل گیری اکوسیستم های نوآوری موفق در کشورهایی مانند آلمان، کره جنوبی، فنلاند و سنگاپور داشته اند. از سوی دیگر، بسیاری از کشورهای در حال توسعه با چالش هایی چون ناپایداری سیاستی، ضعف در زیرساخت های نوآوری، نبود منابع مالی کافی و فقدان هم افزایی بین نهادهای دولتی و خصوصی مواجه هستند که مانع رشد موثر کسب وکارهای فناورانه شده است. در این شرایط، بررسی تطبیقی سیاست های حمایتی در کشورهای موفق می تواند در شناسایی راهبردهای کارآمد، ایجاد الگوهای بومی شده، و اصلاح جهت گیری های سیاست گذاری در کشورهای مشابه بسیار موثر باشد. اهمیت این پژوهش در دو بعد قابل بررسی است: از منظر علمی، پژوهش حاضر شکاف موجود در ادبیات سیاست گذاری تطبیقی در زمینه کسب وکارهای فناورانه را پوشش می دهد و شناختی دقیق از عوامل موفقیت سیاست ها در کشورهای مختلف ارائه می دهد از منظر کاربردی، نتایج تحقیق می تواند راهگشای سیاست گذاران داخلی برای طراحی و اصلاح سیاست های حمایتی موثر در راستای توسعه پایدار اقتصاد دانش بنیان باشد. روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر روش تطبیقی است. در ابتدا با استفاده از داده های ثانویه مطالعات موردی، گزارش های بین المللی و مقالات علمی (سیاست های حمایتی از کسب وکارهای فناورانه در کشورهای منتخب نظیر آلمان، کره جنوبی، سنگاپور و ایران) گردآوری شده و سپس با استفاده از تحلیل کیفی محتوا، مقایسه و بررسی شد. ادبیات نظری و پیشینه پژوهش کسب وکار فناورانه کسب وکار فناورانه به آن دسته از فعالیت های اقتصادی اطلاق می شود که محوریت آن ها بر فناوری نوین، نوآوری در محصول یا فرایند، و استفاده از دانش برای خلق ارزش افزوده قرار دارد. این نوع کسب وکارها معمولا در قالب استارتاپ ها، شرکت های دانش بنیان و SMEهای نوآور فعالیت می کنند و بخش مهمی از اقتصاد دانش بنیان را تشکیل می دهند. اکوسیستم نوآوری و نقش دولت اکوسیستم نوآوری مجموعه ای از بازیگران، نهادها، زیرساخت ها، قوانین و سیاست هایی است که فرآیند نوآوری و توسعه فناوری را در یک کشور یا منطقه تسهیل می کند. دولت ها از طریق ابزارهای مختلفی مانند مشوق های مالیاتی، تسهیل حقوق مالکیت فکری، سرمایه گذاری در R&D، و ایجاد نهادهای پشتیبان، نقشی کلیدی در پایداری این اکوسیستم ها ایفا می کنند. سیاست های حمایتی از کسب وکارهای فناورانه سیاست های حمایتی را می توان در چند محور طبقه بندی کرد: سیاست های مالی و اعتباری: شامل اعطای وام های کم بهره، گرنت های تحقیقاتی، یارانه های تحقیق و توسعه و حمایت از سرمایه گذاران خطرپذیر. سیاست های مالیاتی: معافیت یا تخفیف مالیاتی برای شرکت های نوآور و دانش بنیان. زیرساختی و فنی: تاسیس مراکز رشد، پارک های علم و فناوری، و نهادهای واسط (شتاب دهنده ها، مراکز نوآوری). حقوقی و مقرراتی: تسهیل روند ثبت اختراع، حمایت از مالکیت فکری و ساده سازی ثبت شرکت ها. مدل های نظری مرتبط الف) مدل مثلث طلایی نوآوری (Triple Helix Model): در این مدل، تعامل میان سه نهاد اصلی—دانشگاه، صنعت، و دولت—عامل اصلی تولید و تجاری سازی نوآوری محسوب می شود. کسب وکارهای فناورانه اغلب در بستر همین تعامل شکل می گیرند. ب) مدل اکوسیستم کارآفرینی (Isenberg Model): ایزنبرگ (۲۰۱۱) اکوسیستم کارآفرینی را متشکل از شش مولفه اصلی می داند: سیاست، تامین مالی، فرهنگ، حمایت ها، سرمایه انسانی، و بازارها. سیاست های دولت بر تمام این ابعاد تاثیر می گذارد. پیشینه داخلی مرادی و فلاحی در سال ۱۴۰۱، در این تحقیق به بررسی اثر سیاست های مالیاتی بر رشد شرکت های دانش بنیان پرداخته شد. یافته ها حاکی از آن است که سیاست های مالیاتی موجود، به دلیل پیچیدگی مقررات و

کلیدواژه ها:

کسب وکارهای فناورانه ، سیاست های حمایتی ، اکوسیستم نوآوری ، مدل مثلث طلایی نوآوری ، مدل اکوسیستم کارآفرینی