پرورش تفکر انتقادی در کودکان با روش های بازی محور

هدف از پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل نقش روش های بازی محور در رشد و تقویت تفکر انتقادی دانش آموزان مقطع ابتدایی با تاکید بر مدارس شهر بندرعباس بوده است. این مطالعه در پاسخ به کمبود راهکارهای عملی و بومی سازی شده برای ارتقای مهارت های نقادی و پرسشگری در نظام آموزشی ابتدایی ایران طراحی شده است. پژوهش به روش نیمه آزمایشی و با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) انجام گرفت. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر و دختر پایه چهارم و پنجم ابتدایی در مدارس دولتی بندرعباس در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود که با نمونه گیری خوشه ای، ۸۰ نفر به شکل تصادفی انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. ابزار جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه استاندارد سنجش تفکر انتقادی، فرم مشاهده رفتارهای کلاسی، و مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان بود.در گروه آزمایش، مجموعه ای از بازی های شناختی، گروهی، استدلالی، و نقش آفرینی به مدت سه ماه و هر هفته دو بار اجرا گردید. نتایج تجزیه وتحلیل آماری (آزمون t مستقل) نشان داد که میانگین نمرات تفکر انتقادی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل رشد معناداری یافت (۰۵/۰>p). تحلیل کیفی داده ها نیز نشان داد دانش آموزان در روند بازی، تمایل بیشتری به ابراز سوال، نقد دوستان، آزمودن فرضیه ها و پذیرش دیدگاه های جدید داشتند. افزون براین، بازی ها نقش مهمی در کاهش ترس از ابراز وجود، رشد جرئت در بیان نظر و افزایش روحیه مشارکت و همکاری ایفا کردند. یافته ها دلالت بر آن دارد که طراحی و اجرای نظام مند بازی های فکری و استدلالی در برنامه درسی مدارس ابتدایی، می تواند به صورت موثر سازوکار پرورش تفکر انتقادی، افزایش اعتمادبه نفس و آمادگی دانش آموزان برای مهارت های زندگی را فراهم کند. در پایان، ضرورت توجه بیشتر سیاست گذاران و تدوین برنامه های آموزشی معلمان برای آموزش عملی این مهارت ها، به ویژه با توجه به ویژگی های بومی و فرهنگی منطقه جنوب کشور، مورد تاکید قرار می گیرد.این پژوهش با هدف بررسی تاثیر روش های بازی محور بر پرورش تفکر انتقادی در کودکان دبستانی انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی–پیمایشی و جامعه پژوهش شامل دانش آموزان پایه چهارم و پنجم ابتدایی مدارس دولتی شهر بندرعباس در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بوده است. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته و مشاهده رفتاری حین انجام بازی های گروهی بود. نتایج نشان داد آموزش مفاهیم تفکر انتقادی با روش های بازی محور (مانند بازی های حل مسئله، نقش آفرینی، و مسابقات پرسش و پاسخ) موجب افزایش دقت در قضاوت، رشد مهارت استدلال، خلاقیت و تمایل به مشارکت در مباحث می شود و در کاهش رفتارهای تقلیدی و افزایش جرئت ابراز نظر موثر است. پیشنهاد می شود معلمان و مدیران مدارس، اجرای منظم بازی های شناختی و انتقادی را در برنامه هفتگی قرار دهند.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، بازی محور ، روش فعال ، آموزش ابتدایی ، مهارت های شناختی ، مشارکت گروهی