دو طرح واره تشبیهی و تنزیهی در تبیین وحی و نسبت آن ها با یکدیگر

بر اساس دو انگاره تشبیه و تنزیه در الهیات ادیان، در تبیین وحی می توان از دو طرحواره تشبیهی و تنزیهی سخن گفت. بر اساس طرحواره تشبیهی، خدا موجودی مانند انسان است که شخصی را برمی گزیند و پیام خود را از راه سخن به او منتقل می کند؛ اما بر اساس طرحواره تنزیهی، خدا برتر از آن است که با انسان ارتباط داشته باشد، بلکه انسان است که به عالمی ماورای طبیعت سر می کشد و از آنجا خبر می آورد. طرحواره تشبیهی تبیین وحی گرچه با ظواهر متون دینی سازگارتر است، با الهیات فلسفی و نیز پاره ای دیگر از متون دینی ساز گار نیست. این در حالی است که تبیین تنزیهی وحی با الهیات فلسفی سازگار است؛ اما با ظواهر متون دینی فاصله قابل توجهی دارد. با این حال می توان تبیینی از وحی به دست داد که به اشکالات هر یک از دو تبیین آرمانی تنزیهی یا تشبیهی مبتلا نباشد. این تبیین مبتنی بر الهیاتی است که در عرفان ابن عربی و کسانی چون او با ترسیم راهی میانه بین تشبیه و تنزیه مطرح می شود؛ همچنین با پذیرش نظریه پانن تئیسم در برابر دو نظرگاه پان تئیسم و خدای شخص وار، تبیین وحی مسیر هموارتری خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

تبیین وحی ، تشبیه و تنزیه ، خدای شخص وار ، پان تئیسم ، پانن تئیسم