تطبیق سیاست های واگذاری زمین در توسعه مناطق ساحلی: تجارب چین، ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس

واگذاری زمین یکی از ابزارهای اساسی سیاست گذاری توسعه اقتصادی و فضایی کشورها است و نقش تعیین کننده ای در جذب سرمایه گذاری و شکل دهی به الگوهای کاربری اراضی ایفا می کند. بررسی تطبیقی تجارب چین، ترکیه و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نشان می دهد که این کشورها از مجموعه ای از مدل های واگذاری زمین بهره گرفته اند؛ از جمله اجاره های بلندمدت، حق انتفاع و حق مساطحه، واگذاری امتیاز بهره برداری به صورت ساخت–مالکیت–بهره برداری–واگذاری، مشارکت عمومی–خصوصی، فروش مشروط و تجمیع و بازآرایی زمین برای توسعه زیرساخت ها. در چین، نظام «حقوق کاربری زمین» همراه با اجاره های بلندمدت با امکان بازنگری و بازخرید زمین موجب توسعه سریع مناطق ویژه اقتصادی و جذب فناوری و سرمایه خارجی شد. ترکیه با مناطق آزاد، امتیاز بهره برداری و الگوهای مشارکت عمومی–خصوصی توانسته است محیطی شفاف و امن برای سرمایه گذاران ایجاد کند. کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز با حق انتفاع بلندمدت، قراردادهای ساخت و بهره برداری، تضمین عملکرد پروژه و سازوکار بازگشت زمین در صورت عدم اجرا، چارچوبی قابل پیش بینی برای سرمایه گذاری فراهم آورده اند. در ایران، با وجود ظرفیت های گسترده ساحلی «به ویژه در سواحل مکران، هرمزگان، قشم و کیش» چالش هایی مانند ابهام حقوقی، نبود الگوی یکپارچه واگذاری، ضعف ضمانت های اجرایی، چندگانگی نهادی و فقدان سامانه ملی ثبت زمین های قابل واگذاری مانع جذب سرمایه گذاری موثر شده است. یافته ها نشان می دهد که ترکیب الگوهای موفق جهانی با بومی سازی متناسب با شرایط حقوقی، امنیتی و محیطی ایران می تواند به افزایش جذابیت سرمایه گذاری، کاهش ریسک، ارتقای بهره وری سواحل و تسریع توسعه مناطق آزاد و ویژه اقتصادی منجر شود.

کلیدواژه ها:

واگذاری زمین ، اقتصاد دریایی ، توسعه ساحلی ، جذب سرمایه گذاری ، اقتصاد سواحل ایران.