بازتاب صور خیال در اشعار پروین اعتصامی؛ نگاهی به تشبیه و استعاره در شعر تعلیمی

پروین اعتصامی، شاعر نام آور و برجسته زن ایرانی یکی از مهمترین شخصیتهای شعر فارسی در قرن بیستم به شمار می آید. اشعار او همواره با مضامین، انسانی اجتماعی و تربیتی همراه است و زبان ساده و در عین حال عمیق وی توانسته است جایگاه ویژه ای در ادبیات فارسی پیدا کند. از ویژگیهای برجسته اشعار پروین اعتصامی استفاده موثر از صور خیال است به ویژه تشبیه و استعاره، که نه تنها زیباییهای بلاغی آثار او را افزایش داده بلکه مفاهیم اخلاقی و اجتماعی را به طور موثر به مخاطب منتقل کرده است. این پژوهش به بررسی و تحلیل نقش صور خیال به ویژه تشبیه و استعاره در اشعار پروین اعتصامی می پردازد. تشبیه های به کار رفته در اشعار او نه تنها برای ایجاد تصاویر زیبا و جذاب به کار رفته اند بلکه به عنوان ابزاری برای انتقال مفاهیم اخلاقی و اجتماعی عمل کرده اند. پروین از انواع مختلف تشبیه چون تشبیه بلیغ اضافی و غیر اضافی، تشبیه مفصل و مجمل، تشبیه موکد، تشبیه مفرد به مفرد مقید به مفرد و مرکب مرکب به مرکب و تشبیهات خیالی و عقلی بهره گرفته است. مضامین اصلی تشبیهات او، مفاهیمی چون خرد، دانش، طمع، ریا، ظلم، انسان زمانه و اخلاقرا را در بر می گیرند. پروین از طریق تشبیهها توانسته است مفاهیمی چون خرد، علم، عدالت، دوستی، صداقت و دیگر اصول اخلاقی را به شیوه ای ملموس و قابل درک برای عموم مردم بیان کند. همچنین استعاره ها در اشعار پروین به ویژه در جهت بیان پیامهای اجتماعی و فلسفی جایگاه ویژه ای دارند. در واقع استعاره های وی نه تنها به عنوان ابزارهایی برای خلق تصاویری هنری و عاطفی به کار رفته اند بلکه به عنوان ابزاری برای روشن ساختن مفاهیم پیچیده و عمیق فلسفی و اجتماعی نیز عمل کرده اند. نتیجه گیری این پژوهش نشان می دهد که اشعار پروین اعتصامی نه تنها از نظر زیبایی شناسی غنی هستند بلکه توانسته اند به طور موثر پیامهای تربیتی و اجتماعی را به جامعه منتقل کنند. استفاده بهینه از صور خیال در اشعار پروین به ویژه از طریق تشبیه و استعاره موجب شده تا او یکی از شاعران تاثیرگذار در تاریخ ادبیات فارسی به شمار آید که توانسته است در کنار زیباییهای شعری در تربیت اخلاقی و اجتماعی جامعه نیز نقشی مهم ایفا کند.

کلیدواژه ها:

صور خیال ، استعاره ، تشبیه ، شعر تعلیمی ، پروین اعتصامی ،