تحلیل ساختار روایت دو حکایت از سیاست نامه بر اساس الگوی روایتی گرماس

خواجه نظام الملک طوسی، سیاست نامه را در قرن پنجم با هدف تعلیم کشورداری نوشت، اما حکایت هایی از شاهان و شخصیت های تاریخی و غیرتاریخی را برای استشهاد سخنان خود آورد که از نظر ساختار روایی شایسته بررسی است که در روش تاریخی به آن تکنیک بازگشت به گذشته گفته می شود. از این رو این اثر را با الگوی روایتی کنشی گرماس، شامل: کنشگر(فاعل)، ضد کنشگر(رقیب)، کنش گزار(فرستنده)، کنش یار (یاریگر)، کنش پذیر(دریافت کننده) و هدف می توان تحلیل و طبقه بندی کرد. این پژوهش، ساختار روایتی دو حکایت سیاست نامه، به نام های: حکایت تدبیر پادشاه و حکایت بهرام گور و وزیر خائن را بر مبنای الگوی گرماس مطالعه و ساختار طرح اصلی روایت بر اساس تقابل های دوگانه، الگوی کنشی روایت و زنجیره های روایی، تجزیه و تحلیل کرده است. این دو حکایت به صورت تصادفی انتخاب شده است تا ارتباط و نحوه به هم پیوستگی الگوی کنشگر و زنجیره های روایی آشکار و بر اساس آن ها، ساختار کلی داستان تشریح شود. نتایج این تحقیق بیانگر برتری اهداف اولیه خواجه چون: آموزش، عدل و تلاش خواجه برای تحکیم مبانی اسلام و رد مذاهب باطل با بیان صفات پسندیده شاه بر فرم روایت پردازی به عنوان اهداف ثانویه است. از نتایج این برتری، گسترش زنجیره انتقالی در حکایات است که این نیز از چیرگی وجه گفتمان بر ساختار می آید. تحلیل این حکایات بر اساس الگوی گرماس، هم استواری حکایات، ساختار و پیوستگی بخش های آن را آشکار می کند و نیز بیانگر کارایی این الگو در تحلیل سایر متون داستانی کهن است.

کلیدواژه ها:

سیاست نامه ، گرماس ، کنشگران شش گانه ، انگاره های روایی ، زنجیره های روایی