بررسی آموزه های بودا در داستان دو ماهی به نام های بیرآوری و پروقی و نمادهای آن از دست نوشته سغدی- بودایی

دکتر زهرا حسینی سغدی از زبان های ایرانی شرقی و رایج ترین آنهاست که زبان فرهنگ و ادب بازرگانی در مناطق فارسی زبان تا مرزهای چین بوده است. رابطه ایران و چین از طریق جاده ابریشم، به غیر از رابطه تجاری، سیاسی تبادل آیینی نیز دربر داشته است. آموزه ای از تعالیم بودا به صورت یک داستان تمثیلی برای باورمندان در ۴۶ سطر (۱۸۳ - ۲۲۸) دست نوشته سغدی بودایی (Tp۲) باقی مانده است. در این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای به روش توصیفی-تحلیلی یک داستان کوتاه سغدی بودایی ترجمه و بررسی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهند: ایرانیان سغدی زبان با متکی به بهترین اندیشه های سنتهای قبل از خود در مسیر تجاری-سیاسی جاده ابریشم ضمن آشنایی با اندیشه های بودایی، اسطوره ها، داستان ها و باورهای خود را نیز به اشتراک گذاشته اند. در اسطوره های ایرانی، محافظت موجودات و پدیده های نیک از یکدیگر و همکاری آنها در جهت نابودی بدی بیان شده است. در این قصه، به ماهیان خویشاوند انسان گفته شده است. در این بیان، انسان با خوردن گوشت خویشاوند (ماهیان) تعادل آغازین آفرینش و محافظت موجودات نیک از یکدیگر را برهم می زند. به گردش در آمدن چرخ، چرخش، چرخ حقیقت، نظم (بودا) نشان از گردونه ایزد مهر ایرانی دارد. مهر در گردونه زرین خود از راستی و نظم محافظت می کند؛ چرخ بودا نیز گردونه ای است که نظام مطلق هستی را در بستر زمان و مکان برای رسیدن به نظم آغازین و آرامش و رهایی به گردش در می آورد. در یک اسطوره ایرانی، دو ماهی از درخت زندگی محافظت می کنند. نشانه ای از این دو ماهی در قصه سغدی دیده می شود؛ دو ماهی به نام های «بیرآوری» و «پروقی» با فضایل انسانی ظلم ستیزی در کنار هم به دفاع از زندگی ماهیان می پردازند. این دو ماهی یکی از هشت علامت فرخنده بودایی و نماد برکت و فراوانی در خانه های شده اند؛ تعالیم بودا دیدگاهی احترام آمیز و غیرخشونت آمیز را نسبت به همه موجودات دارد؛ تعالیم زردشت نیز محافظت و همکاری آفریده های اهورایی با یکدیگر را در جهت نظم هستی بیان می کند که همان نگاه احترام آمیز به همه موجودات و پدیده های طبیعت است.

کلیدواژه ها:

زبان سغدی ، داستان سغدی بودایی ، آموزه بودا ، نماد و تمثیل ، بیرآوری و پروقی ، دکتری فرهنگ و زبانهای باستانی ، ایران ، دانشکده زبان و ادبیات ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات