تحول اساطیری و جستجوی معنوی در مسیر آیینهای گذار

منظومه اسکندرنامه نظامی گنجوی فراتر از یک داستان حماسی و تاریخی است؛ این اثر به طور نمادین روایتگر یک فرآیند پیچیده از آیین گذار است. اسکندر از یک فرمانده جنگی به جستجوگری معنوی و معرفتی تبدیل می شود. مقاله حاضر سفر اسکندر را از منظر نظریه آیینهای گذار آرنولد وان ژنپ و تفسیرهای فرهنگی و میان فرهنگی ویکتور ترنر بررسی می کند. اسکندر در ابتدای داستان از دایره اجتماعی و سلطنتی خود به دور می شود و در مرحله نخست که معادل با «جدایی» است، به سرزمین های ناشناخته و فرهنگ های متنوع سفر می کند. در این مرحله، که آن را «وضعیت لیمینال» یا «برزخ» می نامیم، هویت اسکندر در تعلیق قرار می گیرد؛ او دیگر متعلق به دنیای قبلی اش نیست و هنوز به مرحله ای از حقیقت و معرفت نرسیده است. بازگشت اسکندر در پایان به شکلی نیست که او به دنیای سلطنتی خود بازگردد؛ بلکه این بازگشت به نوعی بازپیوست به حقیقت هستی و رسیدن به یک فهم عمیق از حکمت و فلسفه است. این تحول اسکندر را از یک فاتح تاریخی به شخصیتی جستجوگر و معنوی تبدیل می کند. مقاله به این نکته نیز اشاره دارد که نظامی در این اثر چگونه از ساختارهای آیینی، فلسفی و فرهنگی برای ایجاد تحول در شخصیت های خود بهره می برد و مفاهیم عشق، جستجو و حقیقت را در درون ساختارهای کلاسیک آیینهای گذار بازسازی می کند. این خوانش زمینه ساز پیوند میان آثار کلاسیک فارسی و نظریه های مدرن در زمینه مردم شناسی و فلسفه خواهد بود.

کلیدواژه ها:

آیین گذار ، اسکندرنامه ، تحول معنوی ، فلسفه و حکمت ، جستجوی حقیقت