تاثیر انقلاب صنعتی اروپا بر خاورمیانه و ایران

این مقاله به بررسی تاثیرات چندوجهی انقلاب صنعتی اروپا بر ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خاورمیانه و ایران در سده های نوزدهم و اوایل بیستم می پردازد. نخست، چهارچوب نظری و مفاهیم کلیدی (صنعتی شدن، ادغام در اقتصاد جهانی، واژه «صنعت زدایی» یا de-industrialization) معرفی می شود. سپس با مرور پیشینه پژوهش (مطالعات کلاسیک اروپایی و پژوهش های منطقه ای) و متکی بر منابع فارسی و لاتین، روند ورود کالاهای صنعتی اروپایی، تغییرات الگوهای تولید و تجارت، تاثیر بر صنایع دستی و بازرگانی سنتی و پیامدهای نهادی سیاسی بررسی می گردد. روش پژوهش توصیفی تحلیلی، مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و تحلیل اسناد تاریخی است. یافته ها نشان می دهند که انقلاب صنعتی اروپا باعث گسترش واردات کالاهای ارزان قیمت و ساده تولیدشده ماشینی، فشار بر صنایع دستی محلی، تغییر ساختار طبقات اجتماعی شهری و روستایی، و تسریع فرآیندهای ادغام خاورمیانه در بازار جهانی شد؛ اما اثرات محلی منطقه ای ناهمگن بود و در برخی صنایع و مناطق هم زمان با تهدید، فرصت های نوآوری و صنایعی مبتنی بر کارگاه های جدید نیز پدید آمد. در پایان بحثی انتقادی درباره سازوکارهای انتقال فناوری، نقش نهادهای محلی و استعمارگرانه، و پیشنهاداتی برای پژوهش های بعدی ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

انقلاب صنعتی ، دصنعتی شدن ، صنایع دستی ایران ، ادغام در اقتصاد جهانی ، قاجار ، خاورمیانه اقتصادی