نقدی بر معرفت شناسی فون هایک در تبیین آزادی: ارائه شواهدی از اسلام

فون هایک، از متفکران غربی قرن بیستم، دیدگاه های مهمی درباره آزادی انسان در مباحث جامعه شناسی، اقتصاد و سیاست مطرح کرده است که محل استناد پژوهشگران است. اغلب تحلیل ها و نقدهایی که بر این دیدگاه ها انجام شده در درون گفتمان لیبرالیستی و معطوف به کاربرد نظریات او بوده است و تحقیقات و نقدهای کمی درباره منشا فکری و فلسفی این دیدگاه ها صورت گرفته است. بر همین اساس، تحقیق حاضر تلاشی است تا با استفاده از فراتحلیل آثار فون هایک و مرور نظام یافته تحلیل ها و نقدهای مرتبط، ضمن تحلیل ریشه های فلسفی اندیشه هایک، معرفت شناسی و انسان شناسی هایک از انسان آزاد را نقادی کند و نظر اسلام درباره گزاره های اصلی نظریه او در برساخت آزادی انسان را جویا شود. نتایج فراتحلیل نشان داد که حذف قوه استدلال در فهم امور، قیاس جامعه انسانی با نظم خودانگیخته بیولوژیکی، قیاس ذات انسان و ارگانیسم، تبیین فیزیکی و پدیداری از علم النفس و تفسیر نارسا از ذهن و آگاهی انسان نقص معرفت شناختی و انسان شناختی دارد. همچنین، یافته ها حاکی از آن است که هایک در کمال وسیله ای دانستن آزادی، تعیین منبع آزادی از طریق تعامل پوزیتیویستی انسان با محیط، تمایزندادن «آزادی»، «رهایی» و «اختیار» از همدیگر و نادیده انگاری نقش استدلال و تفکر بشر در جبر و تکوین، در تضاد رادیکال با اسلام قرار دارد.

کلیدواژه ها:

انسان ، آزادی ، اسلام ، فون هایک ، نظم خودانگیخته ، لیبرالیسم