چگونه معلم می تواند از هوش مصنوعی برای تقویت حس شکرگزاری و مسئولیت در برابر علم و فناوری استفاده کند؟

در عصر هوش مصنوعی، آموزش و پرورش با پرسشی بنیادین روبه روست: چگونه می توان از ابزارهای فناورانه، نه برای صرفا افزایش دانایی، بلکه برای تعمیق حس شکرگزاری و مسئولیت در برابر علم و خلقت الهی استفاده کرد؟ این مقاله با رویکرد فلسفی–تربیتی ایرانی–اسلامی، به بررسی نقش معلم معناگرا در تبدیل تجربه ی فناورانه به فرصت تربیتی می پردازد. در این چشم انداز، معلم نه مصرف کننده ی فناوری، بلکه راهنمای حکمت آفرین است؛ او از هوش مصنوعی برای برانگیختن تفکر تاملی، مشاهده ی نظم خلقت، و درک وابستگی انسان به فضل الهی بهره می گیرد.یافته ها بر اساس تحلیل مضمون (Braun & Clarke, ۲۰۱۹) از مصاحبه ها و متون یونسکو (۲۰۲۳) و منابع اسلامی (قرآن کریم، سوره جاثیه: ۱۳؛ مجادله: ۱۱) نشان می دهند که به کارگیری هوش مصنوعی در تدریس، وقتی با جهت دهی اخلاقی و ایمانی همراه شود، توانایی کودکان در شکر علمی (gratitude in knowledge) و مسئولیت پژوهشی (ethical inquiry) را تقویت می کند. سه مولفه ی کلیدی در این فرایند عبارت اند از: ۱) تامل در نعمت علم به عنوان امانت الهی، ۲) درک مسئولیت انسان در استفاده از فناوری برای خیر و رشد، و ۳) تبدیل کنجکاوی علمی به مسیر تقرب و عبودیت.این مقاله نتیجه می گیرد که معلم معناگرا با طراحی گفت وگوهای خلاق، کارگاه های اخلاق فناوری، و پروژه های پژوهشگر–مومن، می تواند از هوش مصنوعی نه صرفا به عنوان ابزار یادگیری، بلکه به مثابه زمینه ی تربیت معنوی و ادراک شکرگزاری در برابر علم خداوند استفاده نماید. بدین سان تربیت هوشمند، معنابخش و اخلاقی در مدرسه ایرانی، از «دانایی فناورانه» به «ادراک عبودیت علمی» گذر می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تربیت معناگرا ، شکرگزاری علمی ، مسئولیت اخلاقی ، معلم حکمت آفرین ، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی.