امکان سنجی مدیریت ریسک نکول ناشی از کژگزینی در عقود مشارکتی با بهره گیری از فناوری وب ۳

اطلاعات نامتقارن یکی از مسائل اساسی در نظام های مالی است که به شکل دو پدیده «کژگزینی» و «کژمنشی» بروز می یابد. در عقود مشارکتی بانکداری اسلامی، به دلیل ماهیت مشارکت در سود و زیان، این پدیده ها شدت بیشتری دارند و ریسک نکول را افزایش می دهند. در این میان، فناوری های نوین به ویژه وب۳ می توانند با ایجاد شفافیت، قراردادهای هوشمند و اعتبارسنجی غیرمتمرکز، ابزاری برای مدیریت این ریسک باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی امکان سنجی کاهش ریسک نکول ناشی از کژگزینی در عقود مشارکتی با بهره گیری از فناوری وب۳ انجام شده است.روش تحقیق به صورت ترکیبی طراحی شد. در گام نخست، با استفاده از روش دلفی و نظرخواهی از خبرگان بانکی و دانشگاهی، عوامل اصلی کژگزینی و سازوکارهای بالقوه وب۳ برای کاهش آن شناسایی گردید. در گام دوم، پرسشنامه ای ساختاریافته در اختیار گروهی از متخصصان قرار گرفت و داده ها با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری بر پایه حداقل مربعات جزئی تحلیل شد. این رویکرد امکان ارزیابی روابط میان متغیرها و سنجش کارایی مدل مفهومی پژوهش را فراهم آورد.نتایج نشان داد که وب۳ می تواند از طریق چند مکانیزم مشخص در کاهش ریسک نکول موثر باشد. مهم ترین این مکانیزم ها عبارت اند از: افزایش شفافیت اطلاعاتی در فرآیند اعتبارسنجی، اجرای خودکار تعهدات از طریق قراردادهای هوشمند، ایجاد هویت دیجیتال و سابقه اعتباری غیرمتمرکز، توکنایز سازی وثایق و دارایی هاو کاهش هزینه های نظارت و کنترل بانکی. این یافته ها تایید می کند که فناوری های مبتنی بر وب۳ می توانند مکمل مناسبی برای ابزارهای سنتی مدیریت ریسک باشند و با کاهش عدم تقارن اطلاعات، بستر مناسبی برای گسترش عقود مشارکتی در بانکداری اسلامی فراهم کنند.از منظر نظری، پژوهش حاضر به ادبیات اقتصاد اطلاعات و مدیریت ریسک در عقود اسلامی افزوده و در بعد کاربردی، چارچوبی عملی برای بانک ها و سیاست گذاران ارائه کرده است. بر اساس نتایج، استفاده هوشمندانه از وب۳ می تواند راهکاری موثر برای کاهش نکول، ارتقای اعتماد میان طرفین قرارداد و بهبود کارایی تخصیص منابع در نظام بانکی اسلامی باشد.

کلیدواژه ها:

کژگزینی ، ریسک نکول ، عقود مشارکتی ، فناوری وب ۳ ، معادلات ساختاری