نقش پروژه های عملی در پرورش خلاقیت دانش آموزان درس کار و فناوری دوره متوسطه اول

در دهه های اخیر، پرورش خلاقیت به یکی از اولویت های نظام های آموزشی در سراسر جهان تبدیل شده است. مدارس امروزی تنها مکانی برای انتقال دانش نیستند، بلکه محیطی برای شکوفایی استعدادها، مهارت های تفکر و توانایی های نوآورانه دانش آموزان به شمار می آیند.درس کار و فناوری در دوره متوسطه اول ایران با هدف ارتقای توانایی های عملی، کارآفرینی و مهارت های فناورانه طراحی شده است. این درس فرصت مناسبی برای تقویت خلاقیت و تفکر طراحی در میان دانش آموزان فراهم می کند.با وجود این، در بسیاری از مدارس هنوز روش های سنتی تدریس نظیر توضیح شفاهی معلم و انجام تمرین های کتابی رایج است که بیشتر بر حفظ مطالب و انتقال دانش نظری تمرکز دارد و کمتر به رشد خلاقیت و مهارت های کاربردی می پردازد.یکی از روش های موثر برای فعال سازی دانش آموزان و پرورش خلاقیت آنان، به کارگیری پروژه های عملی و رویکرد یادگیری مبتنی بر پروژه (PBL) است. این روش با تاکید بر فعالیت های واقعی، طراحی و ساخت، و حل مسئله، زمینه یادگیری معنادار و ماندگار را فراهم می سازد.در پروژه های عملی، دانش آموزان به جای پیروی از دستورالعمل های ثابت، به خلق ایده های نو، آزمایش راه حل های مختلف و همکاری در گروه های کوچک می پردازند. این تجربه ها موجب افزایش درگیری ذهنی، اعتمادبه نفس، و تفکر واگرا می شود که از عناصر اصلی خلاقیت هستند.پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر اجرای پروژه های عملی بر پرورش خلاقیت دانش آموزان درس کار و فناوری دوره متوسطه اول انجام گرفته است. این مطالعه تلاش دارد تا به صورت تجربی نشان دهد که تا چه اندازه آموزش پروژه محور می تواند در مقایسه با روش های سنتی، خلاقیت یادگیرندگان را تقویت کند.این تحقیق از نوع نیمه تجربی با طرح پیش آزمون–پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه هشتم شهر ... در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود. ۶۰ دانش آموز به روش تصادفی ساده انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند.در گروه آزمایش، تدریس درس کار و فناوری با اجرای پروژه های عملی مانند طراحی ماکت، ساخت وسایل ساده و کار گروهی انجام شد، در حالی که گروه کنترل همان محتوای درسی را با روش سنتی دریافت کرد. برای سنجش خلاقیت از پرسشنامه تورنس استفاده شد. نتایج تحلیل داده ها با آزمون کوواریانس نشان داد میانگین نمرات خلاقیت در گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (p < ۰.۰۵). مولفه های ابتکار و انعطاف پذیری بیشترین افزایش را داشتند. این یافته نشان داد پروژه های عملی زمینه ساز رشد تفکر خلاق و مشارکت یادگیرندگان هستند. بر اساس نتایج پژوهش، استفاده از پروژه های عملی در تدریس درس کار و فناوری می تواند راهکاری اثربخش برای پرورش خلاقیت، نوآوری، و روحیه کار گروهی دانش آموزان باشد. بنابراین، پیشنهاد می شود معلمان و طراحان برنامه درسی با بهره گیری از رویکرد پروژه محور، زمینه آموزش خلاقانه و یادگیری فعال را بیش از پیش فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

کار و فناوری ، پروژه عملی ، خلاقیت ، آموزش فعال ، دانش آموزان متوسطه