کنترل و سرزنش در روایت پردازی انیمیشن های ایرانی ویژه کودکان: مطالعه ای بر نمونه های داخلی و پیامدهای آن بر رشد روانی

این پژوهش به بررسی ابعاد، ریشه ها و پیامدهای استفاده از زبان سرزنش گر و ساختار روایی والدسالار در انیمیشن های ایرانی ویژه کودکان با تاکید بر گروه سنی پیش از دبستان پرداخته است. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که: الگوهای زبانی و روایی به کاررفته در انیمیشن های ایرانی ویژه کودکان پیش دبستانی چگونه بر ابعاد رشد روان شناختی، به ویژه عزت نفس و خودکارآمدی آنان، تاثیر می گذارند؟ روش کار به صورت تحلیل محتوای کیفی و به ویژه روش تحلیل محتوای تطبیقی می باشد تا الگوهای زبانی و ساختاری در انیمیشن های کودکانه ی ایرانی را بازتاب دهد. نمونه های موردنظر از مجموعه های انیمیشن تلویزیونی ساخته شده بین سال های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ انتخاب شدند. سه مجموعه انیمیشن ایرانی (بابی لو، قصه های ریرا، موچولوها) بررسی شدند. داده ها با چک لیست کدگذاری مبتنی بر نظریه های روان شناسی رشد، تربیتی و خود تعیین گری تحلیل شدند. برای بررسی بیشتر، تحلیل تطبیقی با نمونه ی انیمیشن غیربومی به نام پوکویو نیز صورت گرفت. در تمامی این آثار از راوی با صدای بزرگسال استفاده شده است و رویکرد آموزشی در آن ها پررنگ است. یافته ها نشان می دهد که دو الگوی اصلی درآثار ایرانی تکرار می شود: استفاده ی مکرر از عبارات سرزنش و ملالت گر که باعث کاهش عزت نفس و افزایش احساس شرم در کودکان می شود. ساختار والدسالارکه در آن بزرگسالان به جای هدایت غیرمستقیم، مستقیما کنترل موقعیت را به دست می گیرند و فرصت رشد استقلال و خودکارآمدی کودک را محدود می کنند. تحلیل ها نشان می دهد که تداوم چنین الگوهایی می تواند منجر به شکل گیری ناکامی آموخته شده ضعف در مهارت های خودتنظیمی و آسیب پذیری روانی در آینده شود. همچنین نشان دهنده ی استفاده ی غالب از الگوی روانشناسی رفتارگرا در پیشبرد محتوای آموزشی انیمیشن های ایرانی است. این نتایج، ضرورت بازنگری در سیاست های تولید محتوای کودک و ایجاد دستورالعمل های زبانی مشوق و توانمندساز در نگارش فیلمنامه و استفاده از روایت های مشارکت محور را برجسته می کند.

کلیدواژه ها:

انیمیشن ایرانی ، گروه سنی پیش از دبستان ، زبان سرزنش گر ، ساختار والدسالار ، ناکامی آموخته شده