نقش بودجه ریزی بر مبنای عملکرد در بهبود پاسخگویی مالی

در دهه های اخیر، نظام های مالی کشورها به ویژه در بخش عمومی، به سمت ارتقای شفافیت، کارایی و پاسخگویی حرکت کرده اند. در این میان، بودجه ریزی بر مبنای عملکرد به عنوان رویکردی نوین مطرح شده است که هدف آن پیوند میان منابع مالی و نتایج قابل اندازه گیری عملکرد سازمانی است. در این نظام، تخصیص بودجه بر اساس اهداف، شاخص ها و پیامدهای واقعی انجام می شود و دستگاه های اجرایی موظف به ارائه گزارش های عملکردی شفاف هستند. در مقابل، نظام سنتی بودجه ریزی که بر ورودی ها و هزینه ها متمرکز است، اغلب به ناکارایی و کاهش پاسخگویی منجر می شود. پژوهش های جهانی و داخلی نشان می دهند که اجرای بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد می تواند به افزایش شفافیت مالی، بهبود کارایی هزینه ها و تقویت پاسخگویی مدیریتی منجر شود؛ هرچند موفقیت آن مستلزم وجود زیرساخت های اطلاعاتی، فرهنگ پاسخگویی و نظام حسابداری تعهدی است. در ایران، با وجود تاکید سیاست های کلان بر اجرای این نظام از دهه ۱۳۸۰، چالش هایی همچون ضعف داده های عملکردی، مقاومت فرهنگی و کمبود نظام ارزیابی، مانع تحقق کامل آن شده اند. در سطح بین المللی، کشورهایی چون استرالیا، نیوزیلند و کره جنوبی با استفاده از شاخص های دقیق عملکرد و نظام های گزارش دهی عمومی، توانسته اند پاسخگویی مالی را به طور چشمگیری افزایش دهند. مقاله حاضر با رویکرد مروری، به تحلیل نظام مند پژوهش های داخلی و خارجی در زمینه رابطه بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد و پاسخگویی مالی می پردازد. هدف آن، شناسایی عوامل موثر بر موفقیت این نظام، تبیین چالش های اجرایی در ایران و ارائه راهکارهایی برای اصلاح ساختار بودجه ریزی جهت تحقق شفافیت و پاسخگویی مالی پایدار است. یافته های مطالعات تطبیقی نشان می دهد که بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد، ضمن افزایش کارایی و اثربخشی هزینه ها، از انحرافات مالی و فساد نیز می کاهد و اعتماد عمومی را نسبت به نحوه مصرف منابع تقویت می کند.

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی بر مبنای عملکرد ، پاسخگویی مالی ، مدیریت منابع عمومی ، کارایی مالی ، نظام بودجه