صنعت مذهب سازی؛ تحلیل نشانه شناختی نحوه بازنمایی ابعاد دین داری در سریال عامه پسند تلویزیونی «پایتخت۳»

دین در دوران مدرن، در راستای نظارت و تایید مناسک و آموزه ها، با سازمان دهی در یک آموزه استاندارد تبیین شده، اقدام به همگونی و متعارف سازی جهان بینی پیروان می کند. در این دوره، تلویزیون برای ارائه آموزه های نخبگان دینی مورداستفاده قرار می گیرد. این پژوهش درصدد واکاوی سریال های عامه پسند دهه نود تلویزیون ایران است که با روش نشانه شناسی، مشخص کند بازنمایی موقعیت های دینداری، چگونه بر شکل دهی به ذهنیت مخاطب و شکل گیری سوژه دیندار ایدئال و یکسان سازی شده از او، تاثیر می گذارد. این پژوهش با نگاهی به ابعاد «دینداری» نینیان اسمارت و نظریه «بازنمایی» استوارت هال، به چگونگی بازنمایی پیام های دینی بر هم ذات پنداری مخاطب سریال های عامه پسند تلویزیون پرداخته است. پژوهش با بهره گیری از روش نشانه شناسی، الگوی سه سطحی جان فیسک و محور همنشینی و جانشینی سوسور، به واکاوی پیام های دینی پرداخته است. روش نمونه گیری این پژوهش هدفمند است و از مجموعه سریال های پایتخت، سریال پایتخت۳ را انتخاب کرده است. این که سریال در ژانر اجتماعی-خانوادگی و طنزآمیز است، اما یافته ها نشان می دهد این سریال پیام های دینی را نیز بازنمایی می کند: ۱. نتیجه شوم اعمال بد؛ ۲. نتیجه خوش اعمال خوب؛ ۳. القاء وجود قدرت پروردگار در انجام امور و ... کلیشه هایی از موقعیت های دینی در سریال را به نمایش می گذارد. در سریال مورد واکاوی، بیشتر پیام های دینی از دسته بعدهای دینی اعتقادی-ایدئولوژیکی، اخلاقی-احکامی و مناسکی-شعائری است.

کلیدواژه ها:

دین داری ، سریال عامه پسند ، نشانه شناسی ، بازنمایی ، همذات پنداری