موانع صلح و عوامل جنگ در خاورمیانه: یک رویکرد نئو رئالیستی

صلح در خاورمیانه به عنوان موضوعی پیچیده اساسا تابعی از تعریف واقعگرایانه و منفی از این مفهوم بوده است. این تعبیر از صلح را می توان تعریفی مشترک میان جریان های مختلف واقعگرایی دانست. این رویکرد در قبال خاورمیانه نگاهی ساختاری دارد به این معنا که خاورمیانه را به عنوان سیستم تابعی از نظام بین الملل می داند که تغییر در ساختار کلان نظام بین الملل به صورت مستقیم جنگ و صلح در مناطق را نیز تغییر می-دهد. با توجه به این مقدمه سوال نخست اینگونه مطرح می شود که از یک رویکرد نوواقعگرایانه مهم ترین موانع صلح در خاورمیانه کدام هستند؟ شاید در پاسخ بتوان گفت که در خاورمیانه سطح تحلیل خرد فروملی به معنای افزایش تعدد بازیگران غیر دولتی که ساختار نمی تواند نظارت موثری بر آن ها داشته باشد، کنش غیرعقلایی بازیگران به معنای فقدان محاسبه سود و زیان در ارزیابی های سیاست خارجی، عدم تعادل در سیستم به سبب ورود بازیگر مداخلهه گر مانند ایالات متحده آمریکا و تقسیم منافع بازیگران بزرگ در منطقه و توزیع ناهمگون توانمندی ها به سبب حمایت خارجی از برخی بازیگران منطقه ای مانند عربستان سعودی و رژیم اسرائیل به گونه ای عمل می کند که به تداوم بی ثباتی کمک می کند. از سوی دیگر موقعیت ژئوپلیتیک و استراتژیک خاورمیانه منجر به حضور بازیگران مداخله گری شده است که تا حدود زیادی تعادل در سیستم را به هم زده است؛ این در شرایطی است که عدم تمایل بازیگران فرامنطقه ای به ورود به موضوعات منطقه ای می توانست بازیگران بومی را وادار به حل مسئله کند. رویکرد ساختاری در این حوزه بر این عقیده است که حتی در صورت خروج ایالات متحده از منطقه و ورود چین به عنوان مهم ترین بدیل قدرت در منطقه، رفتار بازیگر مشابهی دنبال خواهد شد چاکه فشار ساختاری، بازیگر قدرتمند را وادار به رفتار یکسان می کند. پژوهش حاضر تلاش دارد تا با تمرکز بر تعریفی منفی از صلح در خاورمیانه به موانع صلح از نگاه نوواقع-گرایی بپردازد و بکوشد تا برای دستیابی به حداقل صلح در خاورمیانه در قالب نظریه مذکور راه حل هایی ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

خاورمیانه ، نوواقعگرایی ، صلح منفی ، ثبات هژمونیک ، مداخله گرایی