از انتقال دانش تا پرورش اندیشه: چالشی بنیادین در فرایند تدریس

یکی از مباحث بنیادین در نظریه و عمل آموزش، بازتعریف هدف آموزش از «انتقال محتوا» به «پرورش اندیشه» است. این مقاله با هدف بررسی مفهومی، نظری و تجربی این گذار، نقش روش های یاددهی-یادگیری، آموزگاری و ساختارهای برنامه ریزی در توان افزایی تفکر دانش آموزان را تحلیل می کند. روش پژوهش مروری-تحلیلی است؛ منابع انگلیسی و فارسی مرتبط از پایگاه های علمی گردآوری و تحلیل شدند. مبانی نظری شامل نظریه های یادگیری اجتماعی و سازنده (ویگوتسکی)، طبقه بندی اهداف یادگیری (بلوم بازبینی شده)، نظریه های پرورش عادت های فکری و گرایش های فکری (Tishman و همکاران)و رویکرد «یادگیری برای فهم» (Perkins) است. مرور پیشینه نشان می دهد که مداخلات آموزشی ساخت یافته (یادگیری فعال، پرسش محور، فلسفه برای کودکان، بازی محوری و آموزش برای فهم) می توانند مهارت های تفکر انتقادی و خلاق را تقویت کنند؛ اما شواهد بلندمدت و پایدار از اثربخشی این روش ها محدود است (Abrami et al., ۲۰۱۵; Perkins, ۱۹۹۲؛ ملکی، ۲۰۰۷). یافته ها حاکی از آن است که موانع اصلی شامل گرایش نظام آموزشی به «انتقال دانش» مبتنی بر حفظیات، کمبود مهارت و انگیزه معلمان برای تغییر روش، فشارهای ارزشیابی مبتنی بر آزمون و محدودیت های ساختاری است. در بحث، پیشنهاد می شود که برای گذار موثر به پرورش اندیشه، لازم است برنامه درسی بازطراحی، تربیت معلم تحول گرا، تغییر شیوه های ارزشیابی و تقویت فرهنگ مدرسه ای مبتنی بر گفتگو و پژوهشگری پیگیری شود. در پایان، مجموعه ای پیشنهادهای سیاستی و پژوهشی برای تحقق آموزش مبتنی بر پرورش اندیشه ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

پرورش تفکر ، انتقال دانش ، یادگیری فعال ، تفکر انتقادی ، طراحی برنامه درسی ، تربیت معلم.