معاونت در ارتکاب جرم در حقوق ایران از منظر جرم شناسی

معاونت در جرم، پدیده ای است که در آن فردی بدون اینکه خود مرتکب اصلی جرم باشد به نحوی در وقوع آن نقش دارد. این نقش آفرینی می تواند شامل تحریک، ترغیب، تسهیل یا ارائه وسایل ارتکاب جرم به مرتکب اصلی باشد. در حقوق ایران، معاونت در جرم به عنوان یک جرم مستقل شناخته شده و برای آن مجازات تعیین شده است. بررسی جرم شناختی این پدیده نشان می دهد که ابعاد پیچیده ای در آن نهفته است که نیازمند توجه بیشتری است. مشارکت در جرم یکی از اشکال مداخله در جرم است. همدستی و همکاری در فعالیت های اجتماعی یکی از موضوعات مورد نیاز جوامع بشری است. این امر زمینه های مختلفی را در بر می گیرد امروزه با افزایش پیشرفت بشر نیاز افراد و جوامع به یکدیگر افزایش یافته است. این امر از منظر منفی و ضداجتماعی نیز قابل بررسی است. معاون جرم کسی است که شخصا در ارتکاب عنصر مادی جرم قابل استناد به مباشر یا شرکای جرم دخالت نداشته بلکه از طریق تحریک، ترغیب، تهدید، تطمیع، دسیسه، فریب نیرنگ و ایجاد تسهیلات در وقوع جرم تهیه وسائل و یا ارائه طریق ارتکاب رفتار مجرمانه همکاری و دخالت داشته است. در ارتکاب جرایم عمدی ممکن است عوامل دیگری علاوه بر مرتکب وجود داشته باشد. حضوری که بر روند جرم تاثیر می گذارد ضامن جرم کسی است که بدون دخالت خود در اجرای جرم و مستند به عمل خود، ارتکاب جرم را تسهیل کرده یا با رفتار خود شریک جرم را به ارتکاب آن تحریک کرده باشد. در صورتی که اصلی جرم را مرتکب شود همراهی با جرم قابل مجازات است این موضوع از پذیرش نظریه مجرمیت استعاری همراهی با جرم ناشی می شود البته در موارد نادر ملحقات مستقل از فعل شریک جرم قابل مجازات است که به آن ملحقات مستقل می گویند. طبق تبصره ماده ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی برای تحقق الحاق به جرم وحدت قصد و تقدم زمانی بین رفتار معاون و مرتکب جرم شرط است یعنی فرد باید علم و قصد داشته باشد و آگاه باشد که در ارتکاب جرم توسط دیگری کند که شامل تحریک، تحریک تهدید، تطمیع، تدبیر، فریب استفاده از قدرت تهیه وسایل ارتکاب، فراهم آوردن وسایل ارتکاب جرم و تسهیل ارتکاب جرم است. ماده ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مقرر می دارد که اگر برای معاون شرعی یا قانونی مجازات دیگری مقرر نشده باشد مجازات او به شرح زیر است: الف در جرائمی که مجازات قانونی آنها سلب ابد یا حبس دائم است حبس تعزیری درجه دو یا سه ب در حد سرقت و بریدن عمد عضو، حبس تعزیری درجه پنج یا شش ج در جرائمی که مجازات قانونی آنها سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه شلاق است، شلاق تعزیری درجه کمک می مرتکب. یکی دیگر از مسائل مهم، ارتباط بین معاونت در جرم و بزهکاری اطفال و نوجوانان است آیا نوجوانانی که در سنین پایین در ارتکاب جرم معاونت می کنند بیشتر در معرض خطر تبدیل شدن به بزهکاران حرفه ای در آینده قرار دارند؟ بررسی این موضوع می تواند به شناسایی زودهنگام این افراد و ارائه مداخلات پیشگیرانه موثرتر کمک کند همچنین میزان اثربخشی مجازات های تعیین شده برای معاونت در جرم سوالی اساسی است آیا مجازات های فعلی به ویژه حبس بازدارندگی کافی را ایجاد می کنند یا جایگزین های حبس مانند خدمات عمومی رایگان یا دوره های آموزشی می تواند در این زمینه موثرتر باشد در نهایت برای کاهش معاونت در جرم نیازمند راهکارهای پیشگیرانه جامعی هستیم که هم بر عوامل فردی و هم بر عوامل اجتماعی تاثیرگذار باشند چگونه می توان با افزایش نظارت بهبود شرایط اجتماعی و اقتصادی آموزش و آگاه سازی از گرایش افراد به معاونت در جرم جلوگیری کرد پاسخ به این سوالات و چالش ها نیازمند تحقیقات جرم شناختی دقیق و گسترده ای است که نتایج آن بتواند به سیاست گذاران قانون گذاران، قضات و وکلا در اتخاذ تصمیمات آگاهانه تر و موثرتر در زمینه پیشگیری و مقابله با معاونت در جرم کمک کند. مفهوم شناسی لغت پدید جرم شناسی معادل کلمه Criminologie فرانسوی و واژه Criminology انگلیسی است. جرم شناسی از ترکیب دو آمده است جزء اول آن از کلمه لاتین Crimen یا Crimis به معنی فاصله گرفتن و جدا شدن مشتق شده است واژه مذکور به مرور زمان در معنی مجازی خود یعنی اتهام و سپس جرم به کار رفت جزء دیگر ترکیب مذکور یعنی Logy برگرفته از کلمه یونانی Logos به معنای شناخت است. این ترکیب برای اولین بار توسط تویی نار فرانسوی در سال ۱۸۷۹ ابداع شد و سپس به وسیله رافائل کاروفالو به عنوان دانشی تخصصی و دارای مرزهای معین در کتابی به همین نام در سال ۱۸۸۵ به کار گرفته شد. توضیح اینکه مفهوم خاص جرم شناسی منحصر در مطالعه اثباتی پدیده های جنایی جرم شناسی علمی است اما قلمرو جرم شناسی در مفهوم عام از محدوده جرم شناسی اثباتی فراتر رفته و به مبادی، مبانی و روشهای این دانش نیز نظر می افکند. به عبارت دیگر جرم شناسی در مفهوم عام در برگیرنده جرم شناسی نظر و عمل است. بنابراین وقتی گزاره های جرم شناسی به شیوه ای استنتاجی و با ارجاع به متون و منابع فلسفی تاریخی ادبی و

کلیدواژه ها:

معاونت در جرم ، قانون مجازات اسلامی ، جرم شناسی