چوقا و دبیت: بازتاب هویت فرهنگی و کارکرد زیست محیطی در پوشاک لرهای بختیاری

این پژوهش به بررسی نقش چوقا و دبیت در بازتاب هویت فرهنگی و کارکردهای زیست محیطی پوشاک لرهای بختیاری می پردازد. هدف اصلی شناسایی چگونگی بازتولید معناهای نمادین و کارکردهای اکولوژیک این پوشاک در زندگی روزمره و مناسک، و اهداف فرعی تحلیل رابطه زنجیره تامین پشم با مدیریت مراتع، نقش جنسیتی در تولید، و ظرفیت های مدرسه ای و آموزشی برای حفظ این میراث بود. روش پژوهش ترکیبی و مبتنی بر مردم نگاری مطالعه موردی در چند روستای منتخب منطقه بختیاری شامل مشاهده مشارکتی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با اهالی، بافندگان و معلمان، و تحلیل محتوا بود. یافته ها نشان می دهد چوقا و دبیت هم زمان کارکردهای عملی (حفاظت اقلیمی، دوام و چندمنظورگی مصرف) و معانی هویتی (نشانه های طایفه ای، نشان های جنسیتی و حافظه جمعی) را بازتولید می کنند؛ کیفیت و استمرار تولید این پوشاک به طور مستقیم به سلامت مراتع، الگوهای چرای دام و انتقال دانش بومی وابسته است. تغییرات مصرفی ناشی از ورود پوشاک صنعتی و مهاجرت جوانان استفاده روزمره را کاسته اما مصرف آیینی و نمادی را برجسته کرده است؛ هم زمان بازارهای هویت محور و طرح های هم آفرینی با طراحان معاصر امکان بازتعریف اقتصادی و نمادین این پوشاک را فراهم می آورند. نقش مدارس و معلمان در این فرایند کلیدی است؛ آموزش میان رشته ای، کارگاه های مهارتی و مستندسازی دیجیتال می تواند انتقال بین نسلی مهارت و آگاهی زیست محیطی را تقویت کند. پژوهش پیشنهادهایی از جمله ایجاد مدرسه-کارگاه، شبکه های تعاونی با نشان هویت، برنامه های مدیریت مراتع و صندوق های خرد حمایتی برای زنان ارائه می دهد. نتایج نشان می دهد که حفاظت و بازآفرینی چوقا و دبیت نیازمند رویکردی بین رشته ای است که هم زمان ابعاد فرهنگی، فنی، اقتصادی و اکولوژیک را مدنظر قرار دهد تا این میراث مادی و معنوی به عنوان مولد هویت و ابزار توسعه پایدار منطقه حفظ گردد.

کلیدواژه ها:

چوقا و دبیت ، هویت فرهنگی ، پایداری زیست محیطی ، دانش بومی