تاثیر سیاست های مسکن شهری بر پویایی فرهنگی شهر ایلام

سیاست های مسکن شهری در شهر ایلام طی دو دهه اخیر، نقشی تعیین کننده در شکل دهی به ساختار اجتماعی و پویایی فرهنگی این شهر داشته اند. گسترش طرح های انبوه سازی، نوسازی بافت های فرسوده و پروژه های مسکن مهر، ضمن پاسخ گویی به نیازهای کمی، الگوهای زیست شهری را از خانه محور سنتی به آپارتمان نشینی نوین تغییر داده است؛ تغییری که تاثیر مستقیم بر روابط همسایگی، تعاملات فرهنگی و سرمایه اجتماعی شهروندان گذاشته است. در ایلام، یکی از ویژگی های متمایز فرهنگی همواره انسجام قومی، روحیه همیاری و ارتباطات چهره به چهره میان ساکنان محلات بوده است؛ اما اجرای سیاست های مسکنی بدون توجه به بافت فرهنگی محلات، ضمن تجزیه این سرمایه فرهنگی، باعث بروز نوعی گسست در احساس تعلق اجتماعی شده است. بر اساس تحلیل میدانی و اسناد شهری، تمرکز سیاست ها بر توزیع فیزیکی زمین و واحدهای مسکونی، بدون ملاحظه ی عناصر هویتی نظیر فضاهای جمعی، مراکز فرهنگی و کمبود زیرساخت های تعامل شهروندی، موجب کاهش تنوع و نشاط فرهنگی شده است. در بخش هایی از شهر به ویژه در مناطق توسعه یافته شمالی، سبک زندگی مصرف گرا و فردمحور جایگزین فرهنگ بومی شده و در مناطق حاشیه ای، فقر شهری به انزوای فرهنگی منجر گردیده است. این دوگانگی فضایی و فرهنگی، پیوندهای اجتماعی را تضعیف کرده و گرایش به سکونت گزینی منفعل و محدود در چارچوب خانواده را افزایش داده است. از سوی دیگر، سیاست های حمایتی اخیر شهرداری ایلام در زمینه بازآفرینی نرم شهری، ایجاد فضاهای فرهنگی محله محور و ارتقای کیفیت محیط های عمومی، توانسته اند در برخی مناطق همچون محله چال انبر و منطقه مسجد جامع، بخشی از پویایی فرهنگی را احیا کنند و احساس هویت و مشارکت اجتماعی را تقویت نمایند. داده های پژوهش نشان می دهد هرچه سیاست های مسکن از رویکرد کالبدی صرف فاصله گرفته و به مدل های فرهنگی-اجتماعی نزدیک تر شده اند، شاخص نشاط فرهنگی و تعامل اجتماعی شهروندان رشد یافته است. از این رو، آینده سیاست گذاری مسکن در ایلام نیازمند نگاه یکپارچه ای است که مسکن را نه صرفا سرپناه، بلکه بستر هویت و فرهنگ شهری بداند؛ زیرا پویایی فرهنگی در نهایت محصول تعامل سازنده میان سیاست های کالبدی، عدالت اجتماعی و برنامه ریزی فرهنگی در مقیاس محله ای است.