سنجش پایداری محیطی و زیست پذیری شهری با استفاده از معیارهای محیط زیست و اکولوژیکی (نمونه موردی: منطقه ۲ شهر مشهد)

با رشد سریع شهرنشینی، امروزه ارزیابی پایداری محیطی و زیست پذیری شهری به دلیل چالش های فزاینده زیست محیطی از اهمیت ویژه ای برخوردار است و به عنوان یکی از مولفه های کلیدی کیفیت زندگی، تاثیر مستقیمی بر پایداری و رفاه ساکنان دارد. امروزه این مفهوم در بسیاری از کشورهای توسعه یافته به عنوان اصل راهنما در سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های شهری در چارچوب گفتمان پایداری مطرح شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های ثانویه گزارشات سازمان های مرتبط و داده های اولیه نمونه گیری میدانی به ارزیابی زیست پذیری پرداخته است. این پژوهش با هدف سنجش سطح پایداری محیطی و زیست پذیری شهری در منطقه ۲ مشهد با تمرکز بر شاخص های محیط زیستی و اکولوژیکی و تحلیل تفاوت های میان نواحی مختلف این منطقه است. در این راستا، شاخص هایی از جمله کیفیت هوا، میزان پوشش گیاهی، سطح آلودگی صوتی، دسترسی به فضای سبز، تراکم جمعیت، و مدیریت پسماند در قالب داده های کمی جمع آوری شدند. داده ها به تفکیک محلات گردآوری و پس از استانداردسازی مورد تحلیل قرار گرفتند. برای سنجش تفاوت معنادار از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون تعقیبی توکی استفاده شد. نتایج نشان داد که تفاوت معناداری در برخی از شاخص های کلیدی زیست پذیری بین نواحی مختلف منطقه وجود دارد که بیانگر نابرابری های فضایی در توزیع امکانات و شرایط زیست محیطی است. مشکلات زیست پذیری این منطقه در خصوص شاخص مدیریت پسماند (اولویت اول همچون تراکم زباله در ایام زائرپذیر، عدم کفایت مخازن زباله، جمع آوری نامنظم در محلات تاریخی)، شاخص ترافیک و حمل ونقل (اولویت دوم همچون تراکم خودرو در معابر، کمبود جای پارک، ازدحام پیاده روها در ایام زائرپذیر)، و شاخص کیفیت هوا (اولویت سوم چالش هایی همچون غلظت هوای آلوده، آلودگی صوتی در معابر اصلی) وجود دارد. این یافته ها می تواند مبنای تصمیم گیری های مدیریت شهری برای بهبود کیفیت زندگی، توزیع عادلانه منابع و ارتقای پایداری باشد. سیاست یکسان برای همه محلات جواب نمی دهد و باید برای هر ناحیه برنامه خاص خودش را داشت. این یافته ها می تواند به برنامه ریزان شهری کمک کند تا سیاست های هدفمند تری برای بهبود پایداری محیطی در سطح محله ها طراحی کنند و توجه فوری به سیاست های بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و حاشیه ای همراه با تقویت شاخص های محیط زیستی در برنامه ریزی های آتی را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

زیست پذیری ، شهری پایداری ، محیطی ، معیارهای اکولوژیکی ، مشهد ، دانشگاه هنر اسلامی تبریز