شناسایی و تدوین شاخصهای موثر در طراحی پارکهای شهری با تاکید بر اصول پدافند غیرعامل (مورد مطالعه: شهر مشهد)

با توجه به رشد فزاینده شهرنشینی و افزایش تهدیدات طبیعی و انسان ساخت طراحی پارکهای شهری با رویکردی ایمن و مقاوم اهمیت دوچندانی یافته است. در دهه های اخیر، با افزایش آسیب پذیری شهرها در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی بازتعریف عملکرد فضاهای شهری به ویژه پارکهای عمومی از منظر ایمنی و پدافند غیرعامل ضرورتی انکارناپذیر یافته است. هدف این مقاله شناسایی و تدوین شاخصهای موثر در طراحی پارکهای شهری با تاکید بر اصول پدافند غیرعامل در شهر مشهد است. روش تحقیق از نوع کاربردی و کیفی بوده و مبتنی بر مشاهدات میدانی و جامعه آماری شامل ۱۰ پارک شاخص مشهد و ۱۵ نفر از متخصصان حوزه مدیریت شهری و ایمنی می باشد. با تحلیل داده های جمع آوری شده، شاخصهایی در سه بعد، کالبدی، عملکردی و مدیریتی شناسایی شد. داده ها با استفاده از چک لیست های ارزیابی کالبدی و تحلیل محتوای مصاحبه ها جمع آوری و با روش تحلیل مقایسه ای کیفی بررسی شد. یافته ها نشان داد که تنها ۲۰ از پارکهای بررسی شده از شرایط حداقلی پدافند غیرعامل نظیر مسیرهای خروج اضطراری، نور کافی، فضای باز اسکان اضطراری و تابلوهای هشدار برخوردارند. همچنین بیش از ۹۰ کارشناسان معتقد بودند اصول ایمنی و دفاع غیرعامل در طراحی موجود پارکها لحاظ نشده و نیاز به بازطراحی فوری وجود دارد. از آن جایی که پوشش گیاهی امکان تلفیق با سایر طرحها را داشته و نتایج کاربردی متعددی را ارائه می نماید، یکی از مهمترین ابزارهای طراحی محسوب می شود. شاخصهایی چون تعدد دسترسی ایمن، دید و منظر باز، جانمایی مناسب عناصر تاسیساتی، و طراحی انعطاف پذیر مسیرها نقش کلیدی در افزایش ایمنی پارکها دارند. نتایج این مطالعه می تواند راهگشای طراحان، مدیران شهری و برنامه ریزان برای افزایش تاب آوری فضاهای سبز در برابر تهدیدات گوناگون باشد. طراحی و برنامه ریزی فضای سبز شهری با در نظر داشتن اصول پدافند غیرعامل گام موثر در توسعه هر چه بیشتر در افزایش توانایی دفاعی شهر داشته است. نتایج کاربردی این تحقیق به استفاده از شاخصهای پدافند غیرعامل در طراحی فضاهای سبز و پارکها در شرایط طبیعی و شرایط بحران منجر می گردد.

کلیدواژه ها:

پدافند غیرعامل ، طراحی پارک ، ایمنی ، تاب آوری شهری ، شهر مشهد