بررسی وضعیت نخست شهری تهران با مدل زیپف

این پژوهش به بررسی و تحلیل وضعیت نخست شهری تهران می پردازد و روند رشد شهرهای نخست، عوامل موثر بر تمرکز شهری و پیامدهای آن بررسی می شود. نخست شهری به عنوان تمرکز جمعیتی، اقتصادی و سیاسی یک شهر خاص نسبت به سایر شهرهای یک کشور، همواره از شاخص های کلیدی تحلیل ساختار فضایی جمعیتی کشورها محسوب می شود. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از منابع آماری رسمی استخراج شده و جهت عمیق تر درک کردن وضعیت این شاخص، اطلاعات کشور همسایه و هم گون، ترکیه نیز بررسی ضمنی می گردد. یافته های تحقیق نشان می دهد که تهران و استانبول به عنوان شهرهای نخست طی دهه های اخیر با رشد جمعیتی چشمگیری مواجه بوده، به گونه ای که نسبت جمعیت آن ها به دومین شهر بزرگ هر کشور، در اغلب موارد بیش از دو برابر است. بر اساس داده های سرشماری نفوس مسکن، نسبت جمعیت تهران به مشهد در ایران، حدود ۲.۴ است. این نسبت ها گویای تمرکز نابرابر منابع و خدمات در این شهر می باشد. از سوی دیگر، بررسی تاریخی نشان می دهد عوامل موثر بر تقویت نخست شهری شامل تمرکز قدرت سیاسی، سیاست های مرکزی گرایانه، تمرکز خدمات و زیرساخت ها در پایتخت، در این روند موثر بوده و تمرکز نهادی و توسعه نیافتگی منطقه ای، منجر به تقویت نقش تهران شده است. در پایان، مقاله با تاکید بر لزوم سیاست های تعادل بخشی، فضایی، پیشنهاداتی برای کاهش فشار بر شهرهای نخست از طریق توسعه چندمرکزی و سرمایه گذاری در کلان شهرهای منطقه ای ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

نخست ، شهری ، تمرکز ، گرایی ، توسعه منطقه ای ، تهران