شاخص های پایداری جغرافیایی برای انتخاب زمین پروژه های عمرانی شهرداری و انطباق با مقررات ملی ساختمان

شهرنشینی شتابان و کمبود زمین در شهرهای ایران، ضرورت به کارگیری معیارهای پایداری دقیق و حساس به شرایط جغرافیایی را در تخصیص اراضی به پروژه های ساختمانی شهری دوچندان کرده است. در عین حال، فصول ۱، ۳، ۱۹ و ۲۱ مقررات ملی ساختمان ایران الزامات زیست محیطی و اجتماعی فنی را که ارزیابی محل باید برآورده کند، تصریح می کند. با این وجود، مجموعه شاخص های به کار رفته در عمل ناهمگون است، همسویی آنها با مقررات مزبور یکنواخت نیست و پایگاه شواهد یکپارچه ای برای هدایت برنامه ریزان وجود ندارد. در این مطالعه مروری، روایتی نظام مند از منابع علمی داوری شده و خاکستری منتشر شده بین ۲۰۰۰ تا مه ۲۰۲۵ انجام شد. جستجو در پایگاه های SID، Web of Science، Scopus و Magiran، واژگان فارسی و انگلیسی مرتبط با شاخص های پایداری، GIS-MCDM و انتخاب اراضی شهری را در بر گرفت. پس از غربالگری به روش PRISMA، ۷۸ مطالعه (۵۵) منبع اصلی حفظ شد، شاخص ها استخراج، نرمال سازی و با بندهای مقررات ملی ساختمان تطبیق داده شد. نتایج پنج خانواده غالب (تاب آوری، محیطی، عدالت اجتماعی-اقتصادی، دسترس پذیری زیرساختی، انطباق حکمرانی) و سنجه های ترکیبی پشتیبان تصمیم شامل ۱۲۷ شاخص یکتا را نشان داد. تنها ۴۳٪ شاخص ها به صراحت به بندهای مقررات اشاره داشتند؛ طراحی لرزه ای، کارایی انرژی و حریم میراث فرهنگی بیشترین فراوانی را داشتند، در حالی که سازگاری اقلیمی، آلودگی خاک و خدمات اکوسیستمی نسبتا مغفول ماندند. تحلیل تصمیم چندمعیاره مبتنی بر GIS-MCDM (GIS-MCDM)، خصوصا DANP - ANP، Fuzzy AHP روش ترکیبی غالب بود، اما اعتبارسنجی نسبت به نتایج پروژه های اجراشده به ندرت صورت گرفته است. نتیجه گیری می شود که یک چارچوب شاخص هماهنگ که به طور مشترک توسط برنامه ریزان شهری و مراجع کنترل ساختمان طراحی شود، برای استقرار یکنواخت استانداردهای مقررات ملی ساختمان و آینده نگری در برابر مخاطرات اجتماعی-محیطی ضروری است. همچنین، دستور کار پژوهشی برای ادغام داده های پویا، مخاطرات، ارزیابی پس از بهره برداری و مخازن آزاد داده های مکانی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

GIS-MCDM ، تناسب کاربری زمین ، پایداری شهری ، مقررات ملی ساختمان ایران ، زیرساخت شهری ، چارچوب شاخص