بررسی مکان گزینی کتابخانه ها با رویکرد عدالت فضایی (نمونه موردی: شهر تبریز)

جامعه انسانی در برگیرنده انسان ها و میراث بشری است. تعامل انسان ها فرهنگ را در محیط پدید می آورد که به طور مداوم تکامل می یابد. مطالعه تاریخ تکامل فرهنگی نشان می دهد که به دنبال انقلاب صنعتی تغییرات عمده ای در کل ساختار نظام اجتماعی-فرهنگی جامعه بشری رخ داده است. جهان در چند قدمی انقلاب بزرگ دیگری به نام انقلاب اطلاع رسانی قرار دارد که تاثیر بنیادین آن بسیار بیشتر از انقلاب صنعتی بوده است. کتاب خوانی و پیشرفته علمی یکی از شاخص های توسعه، رشد و بالندگی در هر کشوری محسوب می شود و لازمه ی آن دست یابی اقشار مختلف جامعه به کتاب و منابع اطلاعاتی مفید در کتابخانه های عمومی کشور است. اکنون باید دید کتابخانه های عمومی کشور چگونه بر این دو وظیفه ی خطیر یعنی افزایش دسترسی آحاد جامعه به کتاب و معرفی سیر مطالعاتی کتب مفید در جامعه فائق خواهد آمد. به طور کلی، هدف اصلی برنامه ریزی کاربری زمین استفاده به جا و مناسب و در نهایت آماده سازی زمین برای مصارف مختلف شهری است؛ از اینرو در برنامه ریزی کاربری زمین باید زمین مورد نیاز برای رسیدن به هدف های آینده برآورده شود. کتابخانه ها که یکی از انواع مصارف مختلف شهری هستند از این قاعده مستثنی نیستند. سامانه اطلاعات جغرافیایی با توانمندی ها و قابلیت هایی که در جمع آوری، ذخیره، بازیابی، کنترل، پردازش، تحلیل، مدل سازی و نمایش داده های جغرافیایی دارد، ابزاری قوی در دست مدیران و برنامه ریزان برای مکان یابی مناسب جهت کاربری های موجود خواهد بود که امکان استفاده از آن نیز برای مکان یابی مناسب کتابخانه ها نیز خواهد بود. در حقیقت پیوند داده های نقشه ای یا مکانی با داده های توصیفی کار، تحلیل، مدل سازی و پژوهش و سپس مکان یابی مراکز و سازمان ها را با استفاده از ابعاد جغرافیایی تسهیل می کند. بر همین اساس سامانه اطلاعات جغرافیایی با قابلیت به کارگیری داده های مکانی در محیط کتابخانه و حوزه کتابداری و اطلاع رسانی مفید خواهد بود. از مهم ترین مسائلی که باید در برنامه ریزی و مکان یابی فضاهای شهری به ویژه کتابخانه های عمومی در نظر گرفته شود، بحث پراکنش فضایی صحیح، عادلانه و منطقی است. به عبارت دیگر، زمانی کارایی کتابخانه های عمومی در شهر ارتقا می یابد که به صورت منطقی و عادلانه توزیع شوند و همگان از این فضا استفاده کنند. لذا GIS می تواند در این مهم سودمند باشد. این سامانه با دریافت اطلاعات جمعیتی و جمعیت شناختی، نقشه ها و تعیین کاربری اراضی زمین های منطقه بر اساس مولفه های مکان یابی پیش بینی می کند که بر اساس رشد جمعیت در سال های آینده و استانداردهای کتابخانه ای چه تعداد کتابخانه و در چه مکان هایی باید در سال های آینده تاسیس شود. مولفه های مکان یابی کتابخانه ها بر حسب شرایط جغرافیایی شهرها و کشورها متغیر است.

کلیدواژه ها:

مکان ، گزینی ، آسیب شناسی ، کتابخانه ، عدالت فضایی ، تبریز ، دانشگاه هنر اسلامی تبریز