تحلیل ساختاری و تزیینی مقابر آذربایجان با رویکرد گونه شناسی معماری اسلامی

این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری و تزیینی مقابر تاریخی آذربایجان در چارچوب معماری اسلامی و با رویکرد گونه شناسی بر پایه مستندنگاری، میدانی برداشتهای معماری و تحلیل اسناد تاریخی انجام شده است. مقابر به عنوان یکی از گونههای شاخص معماری مذهبی در ایران به ویژه در آذربایجان بازتابی از تحولات، تاریخی مذهبی و فرهنگی هر دوره را در خود جای داده اند. در این مطالعه ۱۴ بنای شاخص از دورههای غزنوی، سلجوقی ایلخانی، صفوی، قاجار و معاصر انتخاب و بر اساس معیارهایی همچون هندسه پلان، سازمان فضایی، فرم، کالبدی نظام سازه ای، نوع پوشش، مصالح و فنون، ساخت و الگوهای تزیینی مورد تحلیل و مقایسه قرار گرفتند. یافتهها نشان میدهد که اشکال مدور، چهارضلعی و چندضلعی در پلان و فرمهای برجی و گنبددار در کالبد بیشترین بسامد را دارند. همچنین، آجرکاری، کاشی کاری، گره، چینی مقرنس و کتیبه نگاری با مضامین قرآنی و ادعیه به عنوان عناصر تزیینی غالب، علاوه بر نقش زیبایی شناختی مفاهیم نمادین و کارکرد معنوی را منتقل می کنند. مکان یابی اغلب مقابر در پیوند با عناصر طبیعی و مسیرهای ارتباطی نشانگر جایگاه مکانی به عنوان عاملی موثر در تقویت بارقدسی و اجتماعی این بناها است. نتایج این پژوهش با ارائه یک چارچوب تحلیلی منسجم می تواند به عنوان مبنایی برای پژوهشهای تطبیقی، برنامه های حفاظت و مرمت و آموزش مبانی معماری اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مقابر ، تاریخی ، آذربایجان ، گونه شناسی معماری ، عناصر تزیینی معماری اسلامی