نقش هنر اسلامی در مهندسی فرهنگی و تحقق تمدن نوین اسلامی

در طول تاریخ تمدن ها، هنر همواره به عنوان یکی از مهم ترین عناصر هویت ساز و تمدن ساز شناخته شده است. در تمدن اسلامی، هنر نه صرفا نمود زیبایی شناختی بلکه بازتاب دهنده مفاهیم عمیق معرفتی توحیدی و اخلاقی بوده و در قالب هایی چون معماری، خوشنویسی، تذهیب، در سفالگری و سایر هنرهای اسلامی هویت فرهنگی-دینی ملت های مسلمان را تجلی بخشیده است. از این رو، هنر اسلامی نقشی تعیین کننده شکل گیری و انتقال مفاهیم تمدنی داشته و امروزه نیز می تواند به مثابه زبانی موثر برای گفتمان سازی تمدن نوین اسلامی ایفای نقش نماید. هدف اصلی این پژوهش، تبیین نقش راهبردی هنر اسلامی در فرآیند مهندسی فرهنگی و شکل دهی به تمدن نوین اسلامی است؛ تمدنی که بر پایه اصول ثابت دینی و در عین حال با پاسخگویی به اقتضائات عصر جدید در پی احیای هویت تمدنی جهان اسلام است. سوال پژوهش آن است که هنر اسلامی با چه مولفه ها و ظرفیت هایی می تواند به عنوان ابزاری تمدن ساز در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی ایفای نقش نماید؟ روش تحقیق در این نوشتار روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد مطالعه اسنادی و کتابخانه ای است. منابع استخراج شده عمدتا از متون علمی حوزه تمدن اسلامی، فلسفه، هنر و گزارش های تحلیلی معاصر برگرفته شده اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هنر اسلامی به دلیل ماهیت توحیدی تعلیمی و فرهنگی، خود از ظرفیت بالایی برای تربیت نسل های جدید، ترویج اخلاق اسلامی، تقویت هویت فرهنگی و ایجاد همبستگی میان جوامع مسلمان برخوردار است. بازخوانی عناصر هویت ساز هنر اسلامی و بهره گیری از آن در سیاست گذاری های فرهنگی می تواند زمینه ساز تحقق الگویی بومی و الهام بخش برای تمدن سازی معاصر باشد.

کلیدواژه ها:

هنر ، اسلامی ، تمدن نوین اسلامی ، مهندسی ، فرهنگی ، هویت اسلامی ، گفتمان تمدنی