تحلیل بصری فضای تغزلی در نگارههای خسرو و شیرین سهند اله یاری

این پژوهش تلاش دارد با روش توصیفی تحلیلی و مطالعات اسنادی بخشی از داستان خسرو و شیرین را در دو نگاره مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی کتابخانه بریتانیا بررسی کند؛ که در آن خسرو وصف شیرین و شبدیز را از زبان نگارگر دربار شنیده و دل بدو داده است. خسرو، شاپور را که نگارگر دربار است در ردای سفیر خویش به سرسرای شیرین در ارمنستان گسیل میدارد تا وام عشق ولی نعمتش را بگذارد. این نگارگر چربدست و نغز گفتار در آنجا سیمای خسرو را میکشد و آن شاهدخت را دلباخته خسرو خاور میکند. این تحقیق با روش کیفی، عناصر افزوده و فروگذارده شده توسط نگارگران را با توجه به متن ادبی شناسایی و تطبیق دهند و به این پرسش پاسخ دهند که عناصر افزوده و فرو گذارده توسط نگارگر بر نگاره شاپور صورت خسرو را به شیرین نشان میدهد در دو سبک نگارگری به چه شکلی اجرا شده است؟ یافتهها گویای این بوده که نگارگر با تاثیر از محیط زمانه خویش دست به آفرینش زده.است شیرین مکتب هرات عارفانه تر از شیرین مکتب تبریز میباشد و درون گلستانی پر نقش و نگار و بساطی مفروش به نظاره معشوق نشسته است؛ نگاره مکتب تبریز گویی تخت و بارگاه و کوشک دوره شاه طهماسب را نمایان می.کند زیبارویان در مکتب هرات دور تا دور شیرین حضور دارند و برخی نیز در حال رقص و پایکوبی و باده نوشی هستند؛ اما در مکتب تبریز این زیبا رویان کاملا رسمی هستند وجود شخصیت نامحرم در نگاره مکتب تبربز نسبت به مکتب هرات نمود بیشتری داشته و طبقه،کارگر باغبان و همچنین شاهدان ماجرا نیز در نگاره حضور دارند عناصر طبیعت نیز با توجه به سبک نگاری هر دوره در نگاره نمود داشته است اجرای زمان و تحولات آن در نگارگری ایرانی با آداب و اصول عرفانی هنر اسلامی مغایرت دارد و بر این اساس هنرمند خود را ملزم به تصویرسازی این عنصر نکرده است. گفتنی است رنگ آسمان در نگاره مکتب هرات لاجوردی و در مکتب تبریز طلایی است که عنصر ابر در آسمان طلایی به رنگ آبی و سفید کنتراستی جذاب پدید آورده است. آب و وجوه عرفانی آن در نگاگری ایرانی امری لازم الاجراست که در هر دو نگاره به صورت جویباری به رنگ نقره دیده میشود؛ اما عنصر حوض و مرغابی شناور در آن در نگاره مکتب تبریز عنصری متفاوت است. نصب تصویر شاپور بر روی درخت موردی میباشد که برخلاف متن،ادبی، در هر دو نگاره اجرا نشده است.

کلیدواژه ها:

خسرو و ، شیرین ، نگارگری ، کتابخانه ، بریتانیا ، مکتب هرات ، مکتب تبریز