تجلی اندیشه و آرای عرفا و حکمای اسلامی در مبحث نور و رنگ و نگارگری ایرانی- اسلامی

هنر نگارگری یکی از جلوه های ملی، مذهبی و تجلی فرهنگ ایرانی اسلامی به شمار می آید. این هنر از قلمرو زمان و مکان فراتر رفته تا به ساحت ملکوتی دست یابد. در هنر نگارگری نور و رنگ بازتابی از جهان ملکوتی است. نور، ساطع از عالم عرش است و نگاه مخاطب را از عالم فرش به بی نهایت عرش بالا می برد و به عنوان مظهر و نماد «وجود» در هنر اسلامی تلقی می شود. رنگ در نگارگری از جنس نور شناخته می شود و بازتابی از عالم مثال به شمار می آید. جهان زیبای نگارگری، سرشار از رموز و شگفتی ها است و به همین دلیل، دیده ها توانایی درک و دریافت آنچه در آن جاری است را دارند که این هنر را با عمق جان شناخته و با صورت باطن و چشم دل بدان بنگرند. رنگ هایی که در نگارگری به کار برده می شوند به ویژه رنگ های طلایی، نقره ای، فیروزه ای و لاجوردی محصول گشوده شدن چشم دل نگارگر و رویت عالم مثال است. در مواجهه با آثار نگارگری ایرانی- اسلامی مشاهده می شود که نگارگران از عالم مثال که برگرفته از عرفان و حکمت اشراق است؛ شناخت داشته اند و بازتاب اندیشه های حکمایی چون شیخ اشراق و نجم رازی بر نگارگری ایرانی- اسلامی قابل مشاهده است. همچنین پژوهش ها مبین نسبت ذاتی جهان نگارگری ایرانی- اسلامی با عالم مثال هستند و گواهی بر اینکه صورت های عالم محسوس سایه ای از صور عالم مثال به شمار می آیند. در این نوشتار پس از پرداختن به رابطه عالم نگارگری و عالم ملکوت، دیدگاه عرفای اسلامی درباره وحدت وجود و تجلی نور و رنگ در آثار نگارگران بیان شده و سپس آرای اندیشمندان دوره اسلامی در مبحث نور و رنگ مورد مطالعه قرار می گیرد. روش تحقیق در این نوشتار توصیفی- تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات با استفاده از روش کتابخانه ای و اینترنت صورت گرفته است.

کلیدواژه ها:

نور ، رنگ ، عالم مثال ، فلسفه ، نگارگری