تحلیل پیکره بندی فضایی مسکن تهران با استفاده نرم افزار اگراف رویکردی مبتنی بر تفاوتهای جنسیتی

پیکره بندی فضایی به عنوان یکی از رویکردهای تحلیلی مهم در حوزه معماری و طراحی، مسکن امکان بررسی ساختار فضایی و چگونگی سازماندهی روابط میان فضاها را فراهم می کند. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات سازمان فضایی واحدهای مسکونی شهر تهران در طول شش دهه گذشته و شناسایی الگوهای مطلوب با رویکردی حساس به تفاوتهای جنسیتی انجام شده است. برای این منظور ۱۳۰ پلان مسکونی منتخب از ۱۸ شهرک مسکونی ساخته شده بین دهه ۱۳۴۰ تا ۱۴۰۳ مورد تحلیل قرار گرفت. روش پژوهش شامل تحلیل کمی با استفاده از نرم افزار اگراف و شاخصهای گراف محور مانند عمق، نسبی کنترل و توزیع پذیری فضایی است و سپس با تحلیل کیفی الگوهای به دست آمده و تمرکز بر نقش جنسیت در ادراک و استفاده از فضا فرایند پژوهش تکمیل شد. نتایج مقایسه ای پلان ها نشان می دهد که در این بازه زمانی ساختار فضایی واحدهای مسکونی دستخوش تغییراتی چون افزایش گسست فضایی در نواحی نیمه خصوصی، کاهش انسجام عملکردی، تضعیف سلسله مراتب فضایی و کاهش تدریجی نظام محرمیت شده است. این تغییرات در مواردی منجر به ناسازگاری میان پیکره بندی فضایی و نیازهای متنوع کاربران، به ویژه با توجه به تفاوتهای جنسیتی، شده است. با این حال، برخی الگوهای فضایی خاص شناسایی شده که ظرفیت پاسخگویی بهتر به این نیازها را دارند و قابلیت تعمیم در طراحی های آینده را دارا هستند. یافته های پژوهش بر اهمیت بهره گیری از تحلیل های گراف محور در ارزیابی کیفی مسکن معاصر و توجه به مولفه های فرهنگی و اجتماعی، به ویژه تفاوتهای جنسیتی در طراحی فضایی تاکید دارد. همچنین این مطالعه نشان می دهد که ترکیب تحلیل گراف محور با در نظر گرفتن ابعاد فرهنگی و جنسیتی می تواند ابزار موثری برای بهبود کیفیت طراحی مسکن باشد.

کلیدواژه ها:

پیکره بندی ، فضایی نرم افزار ، اگراف ، تفاوتهای جنسیتی ، مسکن تهران