ارزیابی ساختار فضایی و ریخت شناسی خانه قوام الدوله با روش چیدمان فضا

خانه های سنتی ایران به عنوان بازتابی از ساختارهای فرهنگی اجتماعی و اقلیمی همواره جایگاه ویژه ای در معماری بومی داشته اند. در این میان خانه قوام الدوله، تهران با ویژگیهای فرمی و فضایی خاص خود نمونه ای شاخص از معماری قاجاری محسوب میشود که بستر مناسبی برای تحلیل ساختار فضایی و ریخت شناسانه ارائه میدهد. هدف این پژوهش بررسی ساختار فضایی و تحلیل ریخت شناسی خانه قوام الدوله با رویکرد نظریه ی نحوه ی فضا Spacenta Theory است. نظریه ای که توسط «بیل هیلیر» و «هانسون» پایه گذاری شده و با بهره گیری از شاخصهایی چون هم پیوندی (Integration)، قابلیت اتصال (Connectivity)، عمق فضایی (Depth)، قابلیت انتخاب (Choice) و خوانایی فضا امکان تحلیل کمی و گرافیکی سازمان فضایی را فراهم میسازد. این مطالعه با روشی توصیفی-تحلیلی و با ترکیب دادههای کیفی و کمی انجام شده است. در مرحله نخست منابع کتابخانهای و اسناد معماری گردآوری شد و سپس با ترسیم پلان در محیط نرم افزار AutoCAD و وارد کردن آن به نرم افزار DepthMap، تحلیل های فضایی در سه طبقه همکف، طبقه اول و زیرزمین صورت گرفت. ساختار مفهومی پژوهش مبتنی بر سه متغیر اصلی شامل ساختار فضایی ریخت شناسی معماری و چیدمان فضا طراحی شد تا رابطه ی آنها با مفاهیمی چون ادراک فضایی، مسیریابی و تعامل اجتماعی کاربران بررسی شود. یافته های پژوهش نشان میدهد که خانه قوام الدوله از سازمان فضایی منسجم سلسله مراتب مشخص و شبکه حرکتی کارآمد برخوردار است که به خوبی با الگوهای معماری سنتی ایرانی مطابقت دارد. تفکیک منطقی فضاهای عمومی و خصوصی، نقش محوری مسیرهای ارتباطی و وجود ساختاری انعطاف پذیر در طبقات مختلف بیانگر طراحی هوشمندانه این بنا است. این یافته ها اهمیت چیدمان فضا در ارتقای کارکرد خوانایی و کیفیت فضایی بناهای تاریخی را تایید میکند.

کلیدواژه ها:

ساختار فضایی ، ریخت شناسی ، چیدمان فضا ، خانه قوام الدوله