معماری به مثابه بازتابی از جهانبینی اسلامی: مروری بر نمادپردازی، زیبایی شناسی و ساختار فضایی در کاخ های هشت بهشت ایران و الحمرا اسپانیا

معماری اسلامی به عنوان جلوه ای عینی از جهان بینی توحیدی، اسلام همواره فراتر از کارکردهای کالبدی و زیبایی شناختی صرف، عرصه ای برای تجلی مفاهیم قدسی، معرفتی و متافیزیکی بوده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی تطبیقی به بررسی نمادپردازی، زیبایی شناسی و ساختار فضایی در دو نمونه شاخص از معماری اسلامی، یعنی کاخ هشت بهشت در اصفهان و مجموعه الحمرا در گرانادا می پردازد و تلاش دارد نشان دهد چگونه این دو بنا، علیرغم تفاوت های فرهنگی اقلیمی و تاریخی بازتابی مشترک از اصول بنیادین جهان بینی اسلامی هستند. روش پژوهش بر مبنای تحلیل کیفی و مطالعه اسنادی است که در آن عناصر معمارانه چون نور، آب، تقارن هندسی، خوشنویسی و سازماندهی فضایی به صورت مقایسه ای بررسی شده اند. یافته ها حاکی از آن است که در هر دو بنا، مفاهیمی چون وحدت، نظم الهی، بهشت موعود و سیر معنوی از طریق زبان فضا و تزئینات به گونه ای هنرمندانه و معنادار بازنمایی شده اند. هشت بهشت با تاکید بر الگوی چهارباغ و پیوند با عرفان، شیعی و الحمرا با بهره گیری از خوشنویسی قرآنی، نورپردازی و تسلسل، فضایی دو شیوه متفاوت اما همسو در تجلی حقیقت الهی را نمایش می دهند. این مطالعه نشان می دهد که معماری اسلامی ضمن حفظ اصول، ثابت انعطاف پذیری بالایی در تطبیق با شرایط فرهنگی و جغرافیایی دارد و از آن می توان به عنوان ابزاری برای درک رابطه ی عمیق میان دین، فضا و معنا بهره گرفت.

کلیدواژه ها:

معماری اسلامی ، نمادپردازی ، قدسی جهان بینی ، توحیدی ، کاخ هشت بهشت ، الحمرا