تاثیر جنگ و تحریم های اقتصادی بر روند توسعه اقتصادی و انسانی ایران

تحولات سیاسی و امنیتی چهار دهه اخیر ایران نشان می دهد که دو عامل بنیادین، یعنی جنگ تحمیلی ایران و عراق (۱۳۵۹–۱۳۶۷) و تحریم های اقتصادی گسترده از سوی ایالات متحده و متحدانش، تاثیر عمیقی بر مسیر توسعه اقتصادی و انسانی کشور بر جای گذاشته اند. این پژوهش، با رویکردی تحلیلی و تکیه بر یافته های اسناد، داده های رسمی و مطالعات داخلی، به بررسی چگونگی اثرگذاری این دو متغیر بر شاخص های کلان و مولفه های انسانی توسعه می پردازد. فرضیه اصلی مقاله بر این مبنا است که ترکیب اثرات ساختاری جنگ و تحریم موجب کاهش سرمایه گذاری مولد، افت رشد صنعتی، تخریب زیرساخت های اقتصادی و محدودسازی انتقال فناوری در ایران شده است. از منظر نظری، مقاله بر ادبیات توسعه نهادگرایانه تکیه دارد که بر اهمیت ثبات نهادی، محیط پیش بینی پذیر اقتصادی و تعامل بین المللی در فرآیند توسعه تاکید می کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که جنگ تحمیلی با ایجاد انحراف در تخصیص منابع به سمت هزینه های نظامی و تحریم ها با انسداد کانال های ارزی، مالی و تجاری بین المللی، هم زمان ساختار اقتصاد ملی را در معرض آسیب های چندلایه قرار داده اند. در نتیجه، توسعه اقتصادی ایران به جای حرکت در مسیر پایدار، به واکنش های مقطعی و سیاست های جبرانی وابسته شده است. از سوی دیگر، تحریم ها با محدودسازی دسترسی ایران به سرمایه خارجی، فناوری پیشرفته و بازارهای صادراتی، زمینه را برای کاهش بهره وری نیروی کار، افزایش تورم ساختاری و تضعیف بخش خصوصی فراهم ساخته اند. یافته های کیفی و تحلیلی این پژوهش نشان می دهد که اثرات تحریم و جنگ نه تنها در حوزه اقتصادی بلکه در ابعاد انسانی و اجتماعی توسعه نیز نمایان است؛ به گونه ای که شاخص های رفاه، آموزش، اشتغال و امید اجتماعی نیز متاثر از این عوامل دچار نوسان شده اند.در بخش نتیجه گیری، مقاله تاکید دارد که برای بازگشت به مسیر توسعه پایدار، لازم است اصلاحات نهادی، تنوع بخشی به اقتصاد ملی، تقویت دیپلماسی اقتصادی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی در اولویت سیاست گذاری قرار گیرد. همچنین، مدیریت هوشمندانه تحریم ها و اتخاذ رویکرد تعامل محور با نظام بین المللی می تواند اثرات منفی فشارهای خارجی را کاهش داده و مسیر توسعه متوازن را در ایران تقویت کند.

کلیدواژه ها:

تحریم اقتصادی ، جنگ ایران و عراق ، توسعه اقتصادی ، توسعه انسانی ، سرمایه گذاری ، سیاست گذاری اقتصادی ایران.