از تعقل وجودی در حکمت ملاصدرا تا تصادف کیهانی در اندیشه هاوکینگ؛ تاملی تطبیقی در مسئله خلقت جهان

مسئله خلقت جهان از دیرباز یکی از مهم ترین پرسش های هستی شناختی در فلسفه و علم بوده است. این پژوهش بنیادی با روشی توصیفی - تحلیلی و نگاهی تطبیقی در پی پاسخ گویی به این پرسش است: جهان چگونه و توسط چه کسی خلقت یافت؟ هاوکینگ فیزیکدانی غربی با تکیه بر اصول و روش های تجربی، جهان آفرینش را متشکل از هیچ و خلا کوانتومی می داند. او معتقد است تنها قوانین فیزیک هستند که شیوه ایجاد عالم ماده را به صورت خودساخته بیان می کنند و این قوانین تنها راه شناخت و ایجاد جهان خلقت هستند و درنهایت این تفکرات به نظریه مهبانگ و عدم وجود فاعل برای خلقت جهان می انجامد. از سوی دیگر، ملاصدرا با ارائه دلایل عقلی، نقلی و استناد به آیات قرآن، شیوه صحیح خلقت را به دو صورت «لا شی» و «لا من شی» می داند که صورت دوم در تعابیر ایشان مطابق با آفرینش از عین ثابته است. وی درنهایت با طرح نظریه هایی چون حدوث و قدم، علت و معلول، اصل سنخیت، قاعده الواحد، فیض علی الدوام و حرکت جوهری به غایت اصلی و وجود علت فاعلی موجودات و جهان هستی دست می یابد. پژوهش حاضر بر مبنای رویکرد حکمی ملاصدرا و نقد نظریات هاوکینگ در مورد نیستی خدا، نحوه خلقت جهان از هیچ، فرضیه انفجار بزرگ (مهبانگ) و خلقت خود به خود جهان آفرینش، بدین نتیجه عقلی رهنمون شده است که عدم بما هو عدم یعنی عدم محض، پس چگونه ممکن است عدم تبدیل به وجود گردد؟ همچنین بر اساس قاعده فلسفی این امر موجب انقلاب در ذات و امری محال است. بنابراین در این پژوهش ضمن مقایسه این مباحث از دیدگاه ملاصدرا و هاوکینگ، به نقد نظریه های متعارض این دو متفکر پرداخته شده است و نظریه صحیح با دلایل عقلی و نقلی ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

خدا ، خلقت جهان ، استیون هاوکینگ ، ملاصدرا ، قرآن