دو معضل در فرایند بازسازی متون حدیثی؛ نمونه پژوهی بازسازی کتاب الغیبه نگاشته ابن سماعه (۲۶۳ ق)

بازسازی کتب مفقود حدیثی شیعه، اگرچه با اتخاذ الگویی نظام مند، در اغلب موارد به محتوای یک اثر حدیثی مفقود منجر می شود، اما گاه به رغم پیاده سازی همه مراحل بازسازی، ممکن است ابهام در نقش تالیفی یا انتقالی مولف، یا ابهام در عنوان تالیف، تنقیب به اثر مفقود مدنظر را ناتمام یا مجمل بگذارد. این دو معضل که از آنها با عنوان «اجمال در تعیین مولف» و «اجمال در تعیین مولف» یاد می شود، به طور همزمان در فرایند بازسازی کتاب الغیبه ابن سماعه، محدث مشهور نسل سوم واقفه، بروز می نماید. این امر در حالی است که ابتدائا شرایط بازسازی غیبت نگاری او تماما فراهم به نظر می رسد. زیرا اولا اسانید منتهی به او در باب مهدویت، با سلسله اسناد یکسان، و با بسامد قابل اعتنایی در مهم ترین کتب غیبت متقدم ثبت شده و ثانیا در برخی موارد، طرق منتهی به او، با طریق یاد شده برای مکتوبات وی در فهرستین، یکسان است. اگر چه دو معضل یادشده، بخش عمده ای از بازسازی اثر مذکور را ناتمام می گذارد، اما با این همه، دقت در اسانید برجای مانده از ابن سماعه، فواید حدیثی و کلامی قابل اعتنایی را دربردارد.

کلیدواژه ها:

بازسازی کتب مفقود حدیثی ، حسن بن محمد بن سماعه ، کتاب الغیبه ، آموزه غیبت ، واقفه