تحلیل گفتمان انتقادی مناجات های مصیبت نامه عطار بر مبنای روش فرکلاف

مصیبت نامه از مهم ترین مثنوی های عطار در حوزه ادبیات عرفانی است. در این اثر، مناجات های شاعر با معبود خویش، جذابیتی ویژه دارد. ساختار این گفت وگوها در لایه های ترس و صمیمت و ملامت، شاعر را در بیان اندیشه های اجتماعی و اخلاقی همراهی می کند. در این پژوهش که به شیوه توصیفی- تحلیلی شکل گرفته،  در پی پاسخ به چگونگی ابعاد گفتمانی مناجات های مصیبت نامه عطار و چگونگی تبیین و تفسیر مناسبات اجتماعی و روابط قدرت در این متن بر اساس انگاره فرکلاف است. انواع مناجات های عطار در مصیبت نامه بر اساس این رویکرد شامل سه شاخه مناجات خوف آمیز، صمیمانه و ملامت آمیز است که در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی شده است. در سطح توصیف ویژگی های واژگان، ساختار جملات و دستور زبان، بیان کننده تجربه اجتماعی شاعر است و خفقان و التهاب اجتماعی قرن هفتم هجری در خراسان را بازگو می کند. در تفسیر، تمرکز شاعر بر توصیف عمده صفات خداوند است و نشان از تسلیم محض بودن بنده در برابر خداوند دارد که تسلط اندیشه جبرگرایی اشعریان بر اجتماع شاعر را تایید می­کند. در تبیین، رد پای نظام درباری و تمایل شاعر به پاک سازی فضای عصر را مشاهده می­کنیم. فضایی که در آن آشوب­های اجتماعی، مذهبی و عقیدتی رسوب کرده و دنیاگرایی و منفعت طلبی رونق گرفته است. بازنمایی نظام حاکمیتی جامعه و آرمان جویی شاعر برای ایجاد صلح و دوستی، از دیگر یافته ها است. واژگان کلیدی: عطار، مصیبت نامه، مناجات ، فرکلاف، تحلیل گفتمان.

کلیدواژه ها:

Keywords: Attar ، Mosibatnāme ، prayers ، Fairclough ، discourse analysis. ، واژگان کلیدی: عطار ، مصیبت نامه ، مناجات ، فرکلاف ، تحلیل گفتمان.