چالش های «اخذ برائت پیش از درمان»با تمرکز بر مستند روایی مسئله

به نظر مشهور فقها، پزشک می تواند پیش از درمان، نسبت به خسارات آن، برائت بگیرد و عمده دلیل، خبر سکونی از امام صادق ۷ است که حضرت علی ۷ فرمودند: «هرکس تطبب یا تبیطر کند، باید از ولی او [یا آن] برائت بگیرد در غیر این صورت ضامن او [یا آن] است». استناد به این روایت، از دیرباز با اشکالاتی مواجه بوده که البته بی پاسخ نمانده است و نوشتار پیش رو، به دنبال این پرسش که: «آیا افزون بر ایرادات سابق، چالش دیگری هم وجود دارد؟»، به روش توصیفی تحلیلی و بهره گیری از داده های کتابخانه ای، چند اشکال جدید برشمرده، از جمله اینکه: با صرف نظر از وثاقت یا ضعف سکونی، روایت طبق برداشت مشهور (برائت گیری پزشک پیش از درمان)، از متفردات این راوی است که بیشتر اصحاب در آن توقف دارند. دلالت آن بر مدعا نیز تمام نیست؛ مشهور، «تطبب» را به «طبابت» (یعنی: فعل پزشک) معنا کرده اند، اما براساس لغت، این تعبیر بر «تکلف به طبابت» (یعنی: تلاش فرد ناخبره برای درمان) هم اطلاق شده و این معنا نیز در روایت احتمال می رود، لذا مجمل است. همچنین طبق قواعد زبان، حدیث، بر گرفتن برائت «پس از درمان» دلالت دارد و شاهدی بر پیشی آن چنانکه مشهور قائل اند درمیان نیست. به علاوه اطلاق روایت، همه آسیب های درمانی را شامل می شود، در حالی که موارد اندکی از آسیب ها مورد نظر مشهور است و از استناد این دیدگاه به روایت، یا تقیید اکثر لازم می آید، یا تنزیل مطلق به فرد نادر. از این رو روایت قابل تمسک نیست و بایستی بر این مدعا دنبال دلیل دیگری بود.

کلیدواژه ها:

ضمان پزشک ، گرفتن برائت پیش از درمان ، متفردات سکونی ، آسیب های درمانی