پرسپکتیویسم در فلسفه معاصر تبیین مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی و افقهای نوین برای پژوهش در علوم انسانی و اسلامی

علیرضا زارعی محمود آبادی(نویسنده مسئول) پژوهشگر پسادکتری جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد مهربان پارسامهر دانشیار گروه جامعه شناسی، توسعه دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران مازندران زمینه و هدف: پرسپکتیویسم تلاشی برای ایجاد تعادل میان واقع گرایی علمی و ضد واقع گرایی محسوب میشود و معتقد است دانش علمی همواره متاثر از زمینه های تاریخی و فرهنگی است. این دیدگاه امکان شناخت واقعیت عینی بدون تفسیر را رد میکند و شناخت را وابسته به تعامل سوژه و ابژه و چشم اندازهای نظری میداند هدف مقاله حاضر، بررسی مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی پرسپکتیویسم و افقهای نوین برای پژوهش در علوم انسانی و اسلامی است. روش روش مورد استفاده در این پژوهش از نوع مطالعات اسنادی است. یافته ها: مطالعه حاضر نشان میدهد پرسپکتیویسم دانش را امری وابسته به زمینه های تاریخی، فرهنگی و ابزارهای مفهومی میداند و هیچ شناختی را مستقل از موقعیت مشاهده گر نمی پذیرد. این رویکرد با تاکید بر نسبی بودن ادراک مرز میان واقعیت و نظریه را از بین می برد و واقعیت را محصول دیدگاه های متکثر میداند ریشه های پرسپکتیویسم را میتوان در آثار لایبنیتس کانت، نیچه و تایکمولر یافت. بحث و نتیجه گیری: پرسپکتیویسم با نقد پوزیتیویسم و واقع گرایی متافیزیکی به رویکردی مهم در فلسفه معاصر تبدیل شده است. این دیدگاه با تاکید بر تکثر واقعیت و نفی شناخت مطلق، افق های تازه ای در هستی شناسی و معرفت شناسی گشوده و نشان میدهد که ادراک و داوری وابسته به منظر مشاهده گر است. مهمترین پیام پرسپکتیویسم آن است که واقعیت امری واحد و مستقل از ذهن نیست بلکه همواره در فرایند تفسیر و بازنمایی انسانی ساخته میشود و هیچ فهم ناب و بی واسطه ای از جهان وجود ندارد.

کلیدواژه ها:

پرسپکتیویسم ، معرفت شناسی ، هستی شناسی ، نسبی گرایی ، واقع گرایی