رابطه میان عدالت ارتباطی معلم و احساس شایستگی دانش آموزان ابتدایی

عدالت ارتباطی معلم، به عنوان بعدی از عدالت آموزشی، به کیفیت تعاملات میان معلم و دانش آموزان در زمینه هایی چون احترام متقابل، گوش سپاری عادلانه، بازخورد حمایتی و مشارکت برابر در گفت وگوهای کلاسی اشاره دارد. این نوع عدالت، نه صرفا توزیعی یا رویه ای، بلکه درونی ترین لایه اخلاقی و رابطه ای آموزش را بازنمایی می کند؛ جایی که دانش آموزان احساس می کنند صدای آنان شنیده می شود و شان انسانی آنان در مناسبات روزمره یادگیری به رسمیت شناخته می شود. پژوهش های مبتنی بر نظریه خودتعیین گری (Deci & Ryan) نشان می دهند که عدالت ارتباطی معلم از طریق ارضای سه نیاز بنیادی روانی خودمختاری، ارتباط و شایستگی نقش تعیین کننده ای در رشد انگیزه درونی و سلامت روان تحصیلی دانش آموز دارد. احساس شایستگی، به عنوان ادراک درونی از توانایی موثر در انجام تکالیف و تاثیرگذاری بر محیط یادگیری، هنگامی تقویت می شود که معلم با زبان عاطفی و بازخوردهای منصفانه، فرصت تجربه موفقیت و خطا را بدون قضاوت ارزشی فراهم آورد. در چارچوب علوم اعصاب تربیتی نیز تعاملات عادلانه معلم باعث هم تنظیمی مثبت میان قشر پیش پیشانی (PFC) و آمیگدال می شود؛ بدین معنا که احساس امنیت اجتماعی و عاطفی، بازداری شناختی را کاهش و ادراک شایستگی را افزایش می دهد. افزون بر آن، عدالت ارتباطی در کلاس درس ابتدایی بستری برای پرورش سرمایه روانی-اجتماعی دانش آموزان فراهم می سازد که به واسطه احساس احترام، اعتماد و تعلق، مشارکت شناختی آنان را در فعالیت های یادگیری ارتقا می دهد. به بیان دیگر، معلمانی که کنش گفت وگویی، همدلانه و شفاف دارند، زمینه تجربه «توانستن» و «ارزشمند بودن» را در دانش آموزان نهادینه می کنند. بر این اساس، عدالت ارتباطی نه فقط یک ارزش اخلاقی، بلکه سازوکاری روان شناختی برای تقویت شایستگی، خودکارآمدی و انگیزش پایدار در سال های بنیادین رشد تحصیلی است.

کلیدواژه ها:

عدالت ارتباطی معلم ، احساس شایستگی ، نظریه خودتعیین گری (SDT) ، انگیزش درونی ، علوم اعصاب تربیتی ، احترام متقابل ، خودکارآمدی ، یادگیری عاطفی-اجتماعی (SEL)